Tarih II — sayfa 243

madi mücadeleler neticesinde, hakimiyet kâmilen kumandanlar eline geçti. Fakat bunlar an'aneye riayet maksadile Cengiz ailesine mensup bir prensi tahta geçiriyorlardı. Maveraünnehirdeki bu anarşi Timurun zuhûruna kadar devam etti. K I P Ç A K İMPARA- l t Ü B u l S a r l a r ı v e Kıpçak Türklerini hakiTORLUĞU: ALTIN- m i y e ^ altına alarak Kıpçak sahasında AltınORDU ordu Devletini kuran, Cengizin torunu ve Cucinin oğlu Batu Han dır. Cengiz öldüğü zaman İrtiş garbındaki bozkırlar, an garba doğru bütün Kıpçak sahası, Harzem ve İranın Hazar Denizi cenubundaki vilâyetleri de dahil olmak üzere kâmilen Cuci çocuklarına kalmıştı. Bunlardan Batu diğerlerine tefevvuk ve hakimiyetini tesis etti. Payitaht olmak üzere Saray (Renkli Res. 3, Res. 62) şehrini kuran Batudan sora oğlu Sartak (1255-1256), biraz sora da Cucioğullarından Berke Han tahta geçti (1257). İslâmiyeti kabul etmiş olan bu hükümdar ile Çağatay prensleri ve bilhassa İran Türk-Moğol İmparatorluğunun müessisi Hulâgû arasında uzun ve şiddetli harpler oldu: İlk harpte Terek ötesine kadar muvaffakiyetle ilerliyen Hulâgû (1262) orada fena bir mağlûbiyete uğrıyarak geri çekildi; ikinci harp Berkenin vefatı ve ordusunun avdeti sebebile neticesiz kaldı (1266). Bu harplerin sebebi vaktile Cuci çocuklarına ait olan Eran (Cenubî Kafkasya) ve Azerbaycan gibi ticaret noktasından mühim vilâyetlerin Hulâgû eline geçmesinden dolayıdır; Altmordu hükümdarları Berkeden sora da buraları zaptetmek için epeyce çalışmışlardır. İlhanlıların düşmanı olan Mısır - Türk hükümdarları, Sultan Beybars zamanından başlıyarak, Altınordu ile pek dost geçiniyorlardı. Berkenin yerine geçen Mengü Timur un son zamanlarında Altınordu Devleti Büyük Hanla alâkasını keserek tamamile müstakil oldu ; onun halefleri kendi isimlerine para bastırdılar. Altınorduda müslümanlığm tamamen yerleşmesi ancak Özbek Han zamanında (1312-1340) kabil oldu {Res. 63). Bu devletin son büyük hükümdarı Cani Bey Han dır; onun 1357 de vefatından sora, taht kavgaları ve muhtelif prensler arasındaki rekabetler, bu devleti zayıflattı. Toktamış (1376-1391) Altınordu Devletinin vahdetini yeniden tesise muvaffak oldu(1380); Rusları mağlûp ederek 1382 de Moskovayı zaptetti. Fakat Timur ile mücadelesinde müteaddit mağlûbiyetlere uğradı ve nihayet Litvanya prensine iltica ederek 1406 da orada öldü.