Tarih II — sayfa 241

vefatı haberi üzerine geri döndüler. Biribirini müteakip Büyük Kaan intihap edilen Küyük ( 1 2 4 6 - 1 2 4 8 ) ve Mengü (1251-1257) Hanlardan sora bu imparatorluk eski merkeziyetini büsbütün kaybederek, bazan biribirlerine son derece rakip dört büyük imparatorluğa ayrıldı: Kubilây la (Res. 61) başlıyan Çin İmparatorluğu (Yuen), Çağatay çocuklarının idaresindeki Türkeli İmparatorluğu, Cuci çocukları idaresinde Kıpçak İmparatorluğu, Hulâgû ailesine ait İran İmparatorluğu. Mengü öldüğü zaman, en küçük kardeşi D E T Ü R K - M O Ğ O L ^ 5 0 ^ 7 1 k e n d i s i n e h a l e f i n t i h a P etmişti. I M P A R A T O R L U Ğ U ^ e s n a d a Çindeki en kuvvetli Türk-Moğol ordusunun başında bulunan Kubilây, Moğolistan ve Peçili hududu üzerinde Şangtu da bir kurultay toplıyarak kendisini Büyük Kaan intihap ettirdi. Pekin (Hanbalığ)ı payitaht yaptı. Kubilây bu harap ve eski şehri pek çok saraylar, devlet daireleri, yollar, parklar ve kanallarla büyük, o zaman için emsalsiz güzellikte muhteşem bir şehir haline getirdi. Karakurumdaki Arık Boğa an'aneye uygun olmıyan bu intihabı kabul etmedi. Çünkü Şangtu kurultayı bütün ulusların mümessillerinden değil, yalnız Kubilây ordusundaki erkân ile Çinlilerden mürekkepti. Cengiz ailesine mensup diğer hanlar da Arık Boğa ile birleştiler. Fakat Kubilây, mahirane siyasetile kendi aleyhine birleşen hanları biribirinden ayırdıktan sora Arık Boğayı mağlûp ve esir etti. Yirmi sene uğraşarak (1260-1280) Cenubî Çini zabıt ve Sung sülâlesinin hakimiyetine nihayet verdi; bütün Çinin yegâne meşru İmparatoru oldu. Kubilây sülâlesi Yuen sülâlesi adını alarak Çin tarihinde parlak bir devir açtı. Japonya müstesna olarak bütün Uzakşarka hâkim olan Kubilây, Büyük Kaan sıfatile, sair Cengizoğulları imparatorluklarını da kendinin tâbii sayıyordu. Bilhassa Hulâgû ve oğulları uzun müddet Çindekilerin bu nazarî metbuluğunu kabul etmişlerdir. Kubilây Hanbalığı payitaht yapmakla yalnız Çini değil Moğolistam da idare etmek istediğini açıkça göstermişti. Onun çocukları da diğer Cengizoğulları Devletleri üzerindeki hakimiyetlerini tanıtmak için epeyce uğraşmışlardı. Fakat soraları, Kubilây sülâlesinin yavaş yavaş Çinlileşmesi ve kuvvetten düşmesi, diğer Devletlerin birer Türkİslâm İmparatorluğu şeklini almaları, XIV. asrın son nısfında bu eski rabıtaları büsbütün ortadan kaldırmıştır.