Tarih II — sayfa 220

büyük hizmetler görmüşlerdir. Bilhassa Musul ve Halep Atabeyi Imadeddin Zengi ile oğlu Nureddin, Artuk ailesinden Ilgazi, Haçlılara karşı büyük zaferler kazandılar. Mısır ve Suriyede Eyyubî Türk İmparatorluğu nu kurmuş olan Haçlılar seferlerinin meşhur kahramanı Salâhaddin, Nureddinin sarayında yetişmiş bir kumandandı. Eyyubî Devletinin devamı demek olan Memlûk İmparatorluğu da Haçlılar seferinde pek mühim bir rol oynamıştır ki, bunlardan aşağıda ayrıca bahsolunacaktır. Her halde, Büyük Selçuk İmparatorluğu parçalandıktan sora da, bütün Ortazamanda islâm dünyasının başında daima Türkler bulunmuştur. B. MEDENİYET DEVLET VE Selçuklularda memleket birçok kısımlara HÜKÜMDAR ayrılarak aileye mensup prenslerin idaresine veriliyordu. Ailenin büyüğü, devletin umumî reisi sayılmakla beraber, nüfuzu, kuvvetine bağlı idi. Tuğrul, Alp Aslan gibi ilk selçuk hükümdarları devleti kurarken yapmağa mecbur oldukları seferler dolayısile, basit bir hayat sürüyorlardı. Fakat Melikşah tan itibaren Selçuk Devleti büyüyünce hükümdarlar da birer imparator gibi yaşamağa başladılar. DIVAN TEŞKILÂTı S A I R M Ü S L Ü M A N T Ü R K devletlerinde o l d u ğ u gibi, Selçuk Devletinde de muntazam bir merkezî idare mevcuttu. İdare teşkilâtının başında hükümdarın vekili makamında bir vezir bulunurdu. Muhtelif işler için muhtelif divanlar mevcuttu; her divanın başında bir nazır bulunurdu; fakat vezir devletin umumî idaresine nezaret ederdi. İlk selçuk vezirleri uzun müddet büyük bir salâhiyetle idare başında bulunmuşlar, sarayı devlet işlerine usulsüz surette müdahale ettirmiyerek hükümdara karşı divanın salâhiyetini müdafaa etmişlerdir. Tuğrulun veziri Amidülmulk, bilhassa Alp Aslan ve Melikşahın veziri Nizamülmülk idare adamı sıfatile haklı şöhret kazanmışlardır. Selçuk idaresi çok muntazam bir idare idi; bunun başlıca kusuru, idare teşkilâtında eski türk an'anesine lüzumu kadar mühim bir mevki verilmemesidir; fakat buna rağmen, bu teşkilâtta eski türk devlet an'anesinin tesiri çoktur. Büyük eyaletlerde yarı müstakil surette hüküm süren selçuk şehzadelerinin