Tarih II — sayfa 65

Hazarlar birçok şehirler kurmuşlardı. Bu şehirler, bilhassa İtil çok işlek bir ticaret merkezi idi. Etrafı surlarla çevrilmişti. Cenubuşarkî Avrupa ile Asya arasında ticaret merkezi olan bu şehirlerde muhtelif dinlere mensup yerli halktan başka ticaret için gelmiş birçok yabancılar da bulunurdu. Heryerden gelen ticaret malları burada mübadele edilir ve satılırdı. Hazar Devleti, bu mallardan onda bir nispetinde bir vergi alırdı. Fakat bu sıralarda (IX. asır) Yayık ve İtil SONU arasındaki Peçeneklerin taarruzu ile Hazarların hükümetleri Kırıma münhasır gibi kalmıştı. Peçenekler Hazarları Kırımda da rahat bırakmadılar. Nihayet Rus ve Rumlar müştereken XI. asrın ortalarında Kırım ve Taman Yarımadalarındaki Hazar Devletine nihayet verdiler (1016). Bugün, Kırımda ve Rusyanın bazı yerlerinde yaşıyan ve Karayim denilen Türk Musevileri Hazar Türklerinin ahfadıdır. B. BULGAR DEVLETİ IV. asırdanberi İtil ve Kama havzasında yaMINT AKA, MERKEZ İSLÂM ÂLEMİLE şıyan Bulgar Türkleri Hazar hakimiyetinden TEMAS kurtulduktan sora — her halde VIII. sora — bir Bulgar Devleti teşkil ettiler (Harita. 14). Merkezleri Bulgar şehri idi (Res. 31-37). Hanlarına Beydoğan denirdi. VII. asırda bir kısım Bulgarlar, diğerlerinden ayrılarak Karadeniz ve Tuna kenarlarına inmişler ve Bizanslılarla münasebete girişmişlerdir. Bulgarlar, Harzem vasıtasile müslüman âlemile sıkı ticaret münasebetinde bulunduklarından X. asrın bidayetlerinde Elmas Han zamanında müslüman oldular. Daha evel Şamanî idiler. XI. asırda Hazar Devletinin zayıflamasından sora Bulgar Devleti kuvvetlendi, ve Ruslarla muvaffakiyetli mücadelelerde bulundu. XIII. asırda (1236) Cengizin torunu Batu NE VAKTE KADAR gelen Türkler memleketlerini istilâ DEVAM ETTİ edinciye kadar Bulgarlar istiklâllerini muhafaza ettiler. „ . . Bulgar Türkleri arasında ziraat, ticaret, deMEDENIYETLERI • , , . , . .... ' , , , .' ... mırcılık, kuyumculuk, dericilik, tahta işçiliği gibi türlü san'atler çok ilerlemişti. Bilhassa debagatte çok mahirdiler. Yaptıkları ayakkabı Ve çizmeler İran ve Irakta