Tarih II — sayfa 64

ne nakle mecbur oldular. Bu Arap - Hazar mücadelesi Harun Reşit zamanına kadar devam etti. Hazarlar bu Halife zamanında Kafkasya derbendini geçerek arap ülkesine girmiş ve Musula kadar istilâ etmiş, hilâfet merkezi olan Bağdadi bile tehdit eylemişlerdi. Hazarlar IX. asırda şimdiki Rusyanın şiRUSLARLA^MUNA- M A L taraflarındaki isıavlarla da çarpışmıya başladılar. Hakimiyetlerini bunlara da tanıttılar. Bir kısım İslavları daha IX. asırdan evel bile vergiye bağlamışlardı. Bu zamanlarda Hazarlardan Urus adlı bir kabile, özü (Dinyeper) havzasındaki İslavları hakimiyetleri altında toplıyarak bir İslav Devleti kurdular; ve bu Devlete kendi adlarını verdiler. Bu İslav Devleti, bir müddet sora Hazarları sarsmağa başladı. Hazarlar, İtile karşı vukubulan bir Rus taarruzunu (913) defettilerse de Kiyef Rus Prensi Sviatoslaf X. asrın ortasında Hazarları mağlûp etti (968-969). Bu Prens, Bizansı tehdit eden Bulgar - Türklerine karşı Rumlara yardım için Garbî Tuna boylarına gitti. Bu aralık Hazarlar rus tazyikından muvakkaten kurtulmuşlardı. MvnvMîvrTi n»î MEDENİYETLERİ . Hazarlar, aristokratik ve askerî . , T-N ı . J , bir devlet , „ kurmuşlardı. Devletin başında kutsi mahiyeti haiz bir Hakan bulunurdu. Hakan, halkla hiç temas etmez, devlet işleri Hakanbey unvanlı birisi tarafından idare olunurdu. Devlet teşkilâtında beylerin ve Tarhanların mevkii pek mühimdi. İrsen intikal eden büyük araziye sahip olan Beyler ve Tarhanlar kendi servetlerile mütenasip bir süvari kuvvetile harbe gitmeğe mecburdular. Hükümdarların maiyetinde ayrıca, Harizm müslümanlarından bir askerî kuvvet bulunurdu. Hazarların dini sair Türklerin dinlerine benzerdi. Soraları muhtelif siyasî ve iktisadî münasebetler neticesinde aralarında musevilik, hıristiyanlık ve islâmlık gibi dinler de yayıldı. Hıristiyanlık ve islâmlık halk arasında yayılmıştı; Hakanla Beyler ve Tarhanlar ise museviliği kabul etmişlerdi. Hakaçın maiyetinde iki müslüman, iki hıristiyan, iki musevi ve bir putperestten mürekkep yedi kişilik bir heyet vardı. Bu heyet devletin en yüksek idarî ve adlî meclisini teşkil ederdi.