Tarih II — sayfa 54

ıX TÜRKEŞ DEVLETI TÜRKEŞLER VE Çinlilerin Tu - ki - şe dedikleri Türkeş kabiUÇELE HANEDANı G a r P Tukyuları Müttehidesini teşkil eden on büyük kabileden biridir. Bunlar VII. asrın ortalarında iptida Borotala kenarlarında, daha sora da Isığ gölün şark taraflarında oturuyorlardı (Harita 11). Çinliler Garp Tukyuları Devletine nihayet verdikten sora, bu on kabile daima anarşi içinde yaşıyorlardı; Çin Devleti bunlar üzerinde daima hâkim olamıyordu. Nihayet, Türkeşlerin reisi olup "Bağa Tarhan,, lâkabile maruf olan Uçele yavaş yavaş büyük bir nüfuz kazandı; Garp Tukyuları üzerinde filî bir hakimiyet icrasına başladı. İki merkezi vardı: Biri Nu-şe-pi denilen beş kabileye ait sahadaki Çu vadisinde Tokmak ta; diğeri Tu-lu denilen diğer beş kabileye ait sahada yani İli şimalinde. Çin İmparatorluğu namına Garp Tukyularmı idare eden Hu-şe-lo bu vaziyet karşısında Çin sarayına ilticaya mecbur oldu. Türkeşler, Garp Tukyuları ülkesinde yeni bir Türk Devleti kurmaya çalışırken, Asyada büyük tebeddüller oluyordu. Bu tebeddüllerin sadmeleri yeni hükümeti şarktan, garptan ve cenuptan sarsacak kadar kuvvetli idi. Şarkta, Tukyu Hakanlığını ihya eden Kutluk Hanın halefi Kapağan (Moço) Han, Garbî Tukyular ülkesini ve Türkeşleri de hakimiyeti altına almak istiyordu. Kapağan, 699 da garp ellerini istilâ etti, ve Türkeşlerin idaresini oğluna verdi. Bu suretle Türkeşler dahilî istiklâllerini muhafaza etmekle beraber Moço Hanın yüksek hâkimiyetini tanımış oldular.