Tarih II — sayfa 55

Asyada yeni bir tarih devri açan Araplar, Irandakı Sasam İmparatorluğunu yıkmış, Maveraünnehir ve Toharıstandakı küçük türk beyliklerini tehdide başlamışlardı. Cenup cihetinden de Çinliler ve Tibetliler Garp Tukyuları ülkesine hakim olmak için rekabete girişmişlerdi. Tibetliler, 6 7 0 tarihinde Kâşgar taraflarına kadar ilerliyerek Çin imparatorluğuna kuvvetli bir rakip olmuşlardı. Türkeşler Hanı Uçele 7 0 6 da öldü. Yerine oğlu Suoko geçti. Fakat onunla kardeşi Çenu arasındaki rekabet neticesinde metbuları olan Moço, Türkeşleri mağlûp ve Uçelenın çocuklarını idam ederek bu ailenin hakimiyetine nihayet verdi (711). Bu hadiseden sora, garp tukyu kabileleri SULU KAĞAN a r a s ı n d a vaziyet yine karıştı. Bu aralık Tür(718- 737) keşlerin başına Sulu adlı bir kahraman geçti, on kabilenin dağılan kuvvetlerini topladı, 716 da Moçonun vefatı üzerine istiklâlini ilân etti ve Kağan unvanını aldı. Sulu Kağan 717 den itibaren Araplar ve Tibetlilerle müştereken Çin aleyhine hareketlerde bulundu. Sulu, Arap istilâsına karşı kendisinden yardım istiyen Maveraünnehir ve Toharistan Türklerinin imdadına koşmayı da ihmal etmedi. Birkaç defa, Maveraünnehir ve Toharistana kadar giderek Araplarla çarpıştı. Onları birkaç defa mağlûp etti; bir defasında Horasana kadar girdi. Sulu, Çin Devleti için epey korkulu bir düşmandı. Çinliler bu vaziyet karşısında her vasıtadan istifade ederek onun dostluğunu kazanmaya çalıştılar. Fakat bu dostluğun samimî olmadığını bilen Sulu, zahirî bir dostluk perdesi altında, Çinlilere daima müşkülât çıkarmaktan geridurmuyordu. Nihayet Türkeşler arasında ihtilâflar başladı; Sulunun mensup olduğu Kara Türkeş kabilelerile Sarı Türkeş denilen diğer kabileler arasında zıddiyetler çoğaldı. Sarı Türkeşlerin Reisi olan "Gülçur,, unvanlı Bağa Tarhan 738 de (arap membalarma göre 737) Suluyu öldürdü. Türkeşler bundan sora Sarı ve Kara TürkeşTÜRKEŞLERıN SI- l e r d i y e m u hasım zümre halinde yaşadıLERıNıN SONU 1ar. Birçok kanlı mücadelelerden sora, Çinli- " , , , W,« lerin de yardımıle Kara Türkeşler mağlup edildiler; ve Garp Tukyuları kabilelerinden birçoğu çin