Tarih II — sayfa 49

ASYADA TÜRK (TUKYU) İMPARATORLUĞU 49 hududuna geldiği zaman kendisini karşılayan Uç Beyi Turkantos (Tarhan)ile olan mülâkatı Tukyularm o zamanlar nekadar kuvvetli olduklarını göstermektedir. Bizanslıların muahedeler ahkâmına riayet etmemelerinden canı sıkılan bu Uç Beyi Bizans elçisinin hulûskârane sözlerine karşı: "Siz ve sizi gönderen, bizi aldatmak istiyorsunuz. Size karşı hissiyatımı gizlemiyeceğim; çünki yalan söylemek Türklerin âdeti değildir. Hükümdarınızdan intikam alacağız. O, bize daima sulhten, dostluktan bahsettiği halde, kölelerimiz olan ve bize isyan eden Avarhunitler le bir ittifak yapmaktan çekinmedi. Fakat iyice bilmelisiniz ki, süvari alaylarımı üzerinize gönderir isem, yalnız kamçılarının sesi sizi tarumar etmek için kâfi gelecektir. Eğer mukavemet göstermek isterseniz, karıncalar gibi süvarilerimin ayakları altında ezilecek, mahvolacaksınız. Harbi memleketinize götürmemize mâni olmak için Kafkasyadan başka yol olmadığı hakkında beyhude yere beni kandırmak istiyorsunuz. Fakat ben, Dinyeper (Özü), İster yollarını bildiğim gibi, kölelerimiz Avarhunitlerin Roma İmparatorluğuna girmek için takip ettikleri yolu dahi pek âlâ biliyorum. Kuvvetiniz hakkında da kâfi derecede malûmat edindim. Aksayişarktan Aksayigarba kadar bütün memleketler Türklere arzı inkıyat etmişlerdir. Türklerin mağlûp olmaz ordularına hiçbir millet karşı duramaz.,, Tukyularm Uç Beyinin bu tehdidi sözden ibaret değildi. Valantinos İstanbula döndüğü zaman, Bohan adlı bir türk serdarının kuvvetli bir ordu ile Cenubî Rusyaya girerek Utigurlar Başbuğu Angay ile birlikte Kırımı istilâ ve Bosforus şehrini muhasara ettiğini öğrendi. Bu derece kuvvetlenen Tukyular bir asır kadar, Altaydan Volgaya, Tarbağataydan İndüse kadar, Şarkî Avrupa Bozkırları da dahil olmak üzere dağılmış kabileleri kuvvetli hakimiyetleri altında birleştirdiler. Oralarda nizam ve asayişi muhafaza ettiler. Bu sayede Çin, Hint, İran, Bizans arasında maddî ve manevî mübadeleler icrası kabil oldu. Sasanî medeniyeti mahsullerinin ta Japonyaya kadar gidebilmesi sırf bu sayededir. Bundan daha mühim olarak, ticaret mallarından başka, birtakım fikirler ve itikatlar da bu kervan yollarından kolayca geçip gidiyordu. Budist hacılarının Asyanın bir ucundan öbür ucuna gidebilmeleri, "Mazdeizm,, in "Maniheizm„ in ve hıristiyanlığın İran ve Ortaasyadan geçip m