Tarih I — sayfa 334

334 TARIH Mesih unvanı altında halkı iğfal ve tehyiç ettiği töhmetile mahkemeye sevkedildi. Yahudileri tatmin için bunu haça gerilmeğe mahkûm ettiler; mahkûm eden hâkimin adı Ponspüatiıv. İsa, yahudi dininin mukaddes an'anelerini muhafaza etmekle beraber haricî ibadetlerini terkediyordu. Umumî olan bir Allaha itikadı emrediyordu. İsa, dinde, ibadetten ziyade ruhları yükseltmek ve birleştirmek gayesini esas tutmuştu. Zulüm, işkence, tehdit sefalet içinde inliyen Roma halkının aşağı tabakalarında İsa dininin hususiyeti çok müessir oldu. İsa, hayatında müritlerinden' 12 kişiyi intiAPOTRLAR KUDÜS VE ROMA etmiş ve onlara, noktai nazarlarmı daha hususî öğretmişti. Bu adamlar İsanm sözlerini ""Eyi haber-incil,, i yaymağa memurdular; şehirleri ve köyleri dolaşıyorlardı. Bu memurlar, Kudüste, bir cemaat teşkil etmişlerdi. Bunlar, mukavemete tesadüf ettiler ve kovuldular. Bundan sora, Antakyada bir cemaat yaptılar. Hıristiyan (Chretien) ismi, ilk defa burada meydana çıktı; ondan sora da Kıbrıs adasında. Bir yahudi Sen - Pol ismi altında İncilin en faal propagandacısı oldu. Bu adam, her türlü tehlikelere göğüs gererek, Anadoluyu, Yunanı dolaştı. Bunun faaliyeti sayesinde, Efes, Selânik ve Korent gibi büyük merkezlerde hıristiyanhk başladı. Sen-Piyer namını alan, bir Apotr da Romada ve İtalyada ayni vazifeyi yapıyordu. Milâdın daha 4 0 mcı senelerine doğru hıristiyanhk dini Romada birçok taraftarlar buldu. Bu iki Apotr, Neron tarafından yapılan hıristiyan katliamlarında öldürülmüşlerdir. İmparatorluk devrindeki kavimlerle olan münasebetin çoğalması, lâtin ve yunan lisanlarının cihanşümul olması, bu dinin çabuk intişarına sebep olan amillerdir. Müteaddit allahlara tapma, ruhlara hiçbir şey vermediği için nüfuzunu kaybediyordu. İlk propagandacılarının gayur, fedakâr ve cesur olmaları insan ruhlarını kuvvetle hıristiyanlığa doğru çekmiye muvaffak oldu. Bununla beraber ilk zamanlarda bu dinin salik ve naşirleri büyük müşkülât ve tehlikelere maruz kaldılar. Romalılar, bütün dinlere karşı müsamahakâr idiler. Fakat, hıristiyan dininin diğer hiçbir dini kabul etmemesi Roma rüesasmı