Tarih I — sayfa 333

ESKI ITALYA VE ETRÜSKLER 333 re idi. Romalılar mimarlıkta çok muvaffak olmuşlardır (Res. 136). Bu devii- esnasında Romada yapılan asarın büyük mimarî kıymeti vardır. Romalılar müspet ilimlere heves edemediler. Bir istidat ta göstermediler. Bu noktai nazardan, bu devirde de yetişmiş kıymetli âlimleri yoktu. Meşhur riyazî Ptoleme ve Dr. Galiyen bu devrin âlimleri idi. Romada otururlardı. Fakat Yunanlı idiler. ROMA ŞEHİRLERİ sora iki asır müddetçe Roma, in.- ROMA POMPEİ paratorlugun hakiki merkezi oldu. Cıvarıle beraber iki milyon ahalisi vardı. Çok katlı yüksek evleri, muhteşem abideleri azametini gösteriyordu (Res. 134). Sokakları dardı, ancak piyade olarak geçilebilirdi. Ahalinin büyük kısmı kiracı idiler. Bugün eski Romadan bazı abidelerin harabelerinden başka bir şey kalmadı. Fakat Pompei şehri Fe^itv yanardağının feveranında (M. S. 7 9 ) kül yağmurları altına gömüldü. Şehir, bütün eserlerile, olduğu gibi kaldı. Roma evlerinin ve eserlerinin debdebesi orada görülür. M. HIRİSTİYANLIK VE ROMA Roma dini, merasimden ibaret idi. Ruhlar ve derunî hayat üzerinde müessir olmamıştı: Fütuhattan sora, bütün diğer milletlerin din ve ayinleri Romaya verilmişti. Bunlar memnu değildi. Bilhassa roma ve yunan ilâhları çok karışmıştı. Yunandaki "Zeüs,, Romada Jüpiter, "Afrodit,, Venüs olmuştu. Şark kavimlerinin din ve mabutları Romaya nüfuz etmişti. Bilhassa şark dinlerinin Mistisismi Romalıların hoşuna giderdi. İsis ve Serapis için Romada mabetler yapılmıştı. Acemlerin mabudu Mitra, Suriyelilerin mabudu Adonis Romada da mabut olmuştu. Bütün bu muhtelif dinler ruhlarda bir anarşi yapmıştı. Stoyiklerin felsefesinin kabul ettiği vahdet esası Romalılar üzerinde tesir yapmıya başladı. Münevverler ve ileri gelenler, bu felsefeye çok taraftar idiler. İtikat noktai nazarından ruhlardaki bu boşluk ve teşevvüşten hıristiyanlık çok istifade etti ve süratle nüfuz etti. İsa, Oktav devrinde Nazarette doğdu. İSA Umumî hayatına 2 6 yaşında başladı. Ve ancak üç buçuk sene devam etti. Yahudiler bunu tevkif ettiler.