Tarih I — sayfa 332

332 TARIH alkışlamıştı. N er onun ölümü umumî matemleri tevlit etmişti. Hariçten birçok yabancılar, bilhassa Yahudiler ve Yunanlılar kütleler halinde Romada ve imparatorluğun muhtelif yerlerinde yerleşmişlerdi. Azat edilen esirler ayrı bir sınıf olarak çoğalmıştı. Bunların içinde büyük iktidar mevkiine geçenler bile oldu. Sezarın ve Neronun müşavir heyetleri içinde birçok esirler vardı. Aile eski esaslara istinat ediyordu. Çocuklar, küçük iken satılabilirdi. Azası nakıs veya cılız doğanlar öldürülürdü. Talâk vardı. Bekârlar vergi vermiye mecburdu. İmparatorluk yollara çok ehemmiyet vermiştir. Memleketin her tarafında eyi yapılmış ve muhafaza edilmiş yollar vardı. Kanallar açılmış, köprüler yapılmıştır. Denizlerdeki emniyet, dünyanın her tarafından gelen ticaret cereyanlarının inkişafını temin ediyordu. Çin, Suriye, Hint, Afrika ve bütün Avrupa arasında gayet geniş ticaret münasebetleri başladı. Roma tacirleri Çinin ipeğini ve vazolarını İspanyanın kalaylarını taşırlardı. Roma, ihracatta yapardı. Bilhassa Germanyaya çok şarap ve kumaş gönderirdi. Roma ticaret kafileleri Nil vadisile daima Afrika çöllerine kadar gitmişlerdi. Roma imparatorları bu vâsi ticareti teshil için birçok limanlar inşa etmişlerdir. Büyük servet Roma halkını israfa, sefahete soktu. Herkes içmeye başladı. Dansözler ve kadınlar musiki dinliyerek sabaha kadar sarhoş oluyorlardı. Romalılar gayet güzel saraylar, köşkler yapmaya başladılar. Neronun inşa ettirdiği '"Altın Ev„ in tavanları müteharrik idi. Açıldığı zaman davetliler üzerine kokular ve çiçekler dökülürdü. Halk bilhassa tiyatrolara, sirklere çok rağbet ederdi. Sirklerde gladiyatörlerin kanlı oyunları, yahut mahkûmların vahşi hayvanlar tarafından parçalanması gibi manzaralar halkın sürür ve alkışlarını celbederdi. İmparatorlar da bu oyunlara daima gehrlerdi. İçlerinde, bazıları bizzat oyunlara iştirak ederdi. Neron ve Kommot gibi. Bütün bu ihtişam içinde edebiyat ve şiir Ogüst zamanındaki tekâmülün derecesini bulamamıştı. Bu devrin en mühim muharrirleri Seneka ile meşhur müverrih Tasitüs idi. Bu devirde birçok heykeltraşlar yetişmiştir. Bunların en meşhuru Zenadordur. Yaptığı heykellerde zarafetten ziyade büyüklük vardır. Neron için yapüğı heykelin tulü 3 3 met