Tarih I — sayfa 331

ESKI ITALYA VE ETRÜSKLER 331 di müşavir heyeti vasıtasile ve bir tahkikat heyeti vasıtasile yapardı. Af hakkı daima imparatorun olmuştur. Diğer adliye memurları, imparator namına vazife görürlerdi. İdam, nefiy ve tağrip, boğma, emlâkin müsaderesi ağır cezalar idi. Son zamanlarda, bilhassa hıristiyanlara ve esirlere tatbik edilen, madenlerde hidematı şakka ve vahşi hayvanlara parçalatmak gibi cezalar da icat edilmişti. Bir zaman oldu ki mahkûmların biribirini gladiyatör oyunlarında öldürmesi veyahut vahşi hayvanlar tarafından parçalanmaları, halkın en büyük zevk ve temaşası olmuştu. Klot, bu tarzda 19,000 mahkûm öldürtmüştü. Vilâyetler artık doğrudan doğruya imparatorluğun eczayı asliyesinden telâkki ediliyordu. Zaptedilmiş bir memleket halinden çıkmışlardı. Vatandaşlık umumî olmuştu. O zamana kadar daima mümtaz bir mevkide kalan Romayı bile bir vilâyet halinde idare ederlerdi. Valiler eskisi gibi sık sık değiştirilmezdi. Merkezin daimî teftişi altında idiler. Vilâyetlerde ileri gelenlerden mürekkep ve müntehap meclisler vardı. Vali bunlarla istişare ederdi. ROMA MEDENİYETİ medeniyeti, bütün vilâyetlere nüfuz etmişti. Bütün vilâyet halkı artık vatandaş olmuştu. Fakat lâtinceyi öğrenmeleri kendilerinden talep ediliyordu. Lâtince her tarafta intişar etti. Bir zamanlar Romaya karşı şiddetli mukavemetler yapan İspanya, lâtin medeniyetinin bir yeri oldu. ORDU VE İmparatorluk orduyu eyi tensik etmişti. DaHUDUTLAR ^^^^ haricî emniyeti temin için hudutlarda birçok tahkimat yapmıştı. İmparatorluk zamanında ordunun hazarî mevcudu 400,000 ni tecavüz ediyordu. Bu tarzda teessüs eden imparatorluk, iki asır Romalılara ve bütün dünyaya sulh temin etti. Bütün dünya roma muvazenesi altında devamlı bir sulha kavuşmuştu. Herkes Romayı hayırkâr olarak görmeğe başladı. Bu sulh ve emniyet,, dahilî mücadelelerin nihayet bulması, umumî refah ve büyük bir iktisadî ve ticarî faaliyet meydana getirdi. Halk her türlü siyasî faaliyetten vazgeçmişti. Mukadderatını imparatora tevdi etmişti. Bunların en zalimlerini bile