Tarih I — sayfa 180

180 TARIH TÜRKÇE FARİSİ Para, parça (barca) pâre Basa - sora, arkadan gelen (uygurca) }> Pes Çalangu - kahramanlık, zafer ve hü- 1 kümdarlık alâmeti olarak alm üzerine Çelenk takılan altın başlık. ujjj İran dini sabit bir şekil alıncaya kadar, şark ve garbın yani Türkelinin ve Mezopotamyanın, diğer taraftan da Hindin tesirleri arasında çalkanmış, en kanlı inkılâplar geçirmiştir. Başlangıçta, îranlılarm Allahı, Türkün Gök Tanrısına verilen müşahhas bir mahiyetten ibaretti. Allahı şöyle tasavvur ediyorlardı: Allah gökün bütün çevresidir; onun libası göklerin kubbesi, vücudu, sonsuz ve mutlak hâkim olan nurdu; gözleri Ayla Güneşti. Görülüyor ki. Metlerin ve Perslerin itikatları türk natürizmine yakındır. Soraları Zaratuştra (Zerdüşt) admda bir iran mütefekkiri çıktı. Şimdiki Parisilerin Mazdisinî, (Mazdeism) dedikleri bir din icat etti. Zerdüşt (M.E. VII veyahut VI mcı asırda) Azerbaycan ve Baktriyanda yaşamıştır. Zerdüştün koyduğu esaslar Avesta namında bir kitapta yazılmıştır. Bu esaslara göre, Hürmüz ve Ehrimen adlı iki mabut vardır. Hürmüz, en büyük ve en eyi Allahtır; dünyayı o yarattı, onu, birçok meleklerin yardımile idare eden Hürmüzdür ; bu meleklerin en tanınmışı Mitradır (Dost). Ehrimen, fenalık yapan, yıkıcı ve etrafında şeytanlar dolu bir mabuttur. Hürmüz ile Ehrimen, yani eyilik ile fenalık daimî kavga halindedirler. Persler inanıyorlardı ki sonunda Hürmüz, eyilik galip gelecek ve her şey güzel ve temiz olacaktır. AYİN dinin ayinleri çok basittir. Kilise, cami gibi yer yoktur. Yalnız tepelerin üzerlerinde ateşler yakarlar, ve onu hiç söndürmezler; mukaddes tutulan bu ateşin alevleri Hürmüzü temsil eder.