Tarih I — sayfa 166

mm 166 TARIH İkinci devrede lisan, din ve an'anat noktai nazarlarından geçirilen istihaleler müşterek bir iranlıhk vücuda getirmiştir, M. E. VI mcı asırda ırkî vasıflar mevzubahs olmaksızın yalnız lisan, yaşayış ve din şartları itibarile değişen bir cemiyet iranhlığı temsil etmiştir. Fakat her halde? İranda, en ziyade münteşir unsur Ortaasyadan gelen ve Elamlılar zamanından kalan Türklerdi. 1 Müşterek vasıflara malik bir iran ırkı yoktur. Bugün bile bazı lehçe farklarile ayni lisanı konuşan umumî kütlenin ırkî hususiyetlerde inkısama uğraması tarihî bir birliğin ancak dinî ve siyasî rabıtalarda aranması lâzımgeldiğine delâlet eder. TARİHÎ DEVİRLER Klasik İran tarihi beş devreye ayrılmıştın Bunları yakından uzağa doğru şu tarzda sayabiliriz: 1 — Son zamanlar 2 — Sasaniler Devri 3 — Partlar Devri 4 — Akamanışlar (Kiyaniyan) Devri 5 — Metler Devri ve ona takaddüm eden zamanlar. İran kıt'asınm siyasî tarihi, milâttan evel VII inci asırda çıkan bir Met Hanedanile başlar. Bundan evel bütün İrana hâkim olan Elamlılar ve Asurlular idi. Şarkında da türk hanhklan. nüfuzu vardı. Milâttan 25 asır evel Ortaasyadan İrana gelen yeni türk göçlerinin önde giden kafileleri Hazar Denizi sahilleri boyunca Aras ırmağına doğru uzandılar. Yollarının üzerinde bazı Dolmenler vücuda getiren bu insanlar bir tunç san'ati ile beraber altın eşya ve çanak çömlek gibi levazım naklettiler. Ortaasyanın ehlî hayvanlarını da bunlar getirmişlerdir. 500 sene sora (M. E. 2000) diğer bir türk istilâsı ilk dalgayı takip etti. Evel ve sora gelen bu türk kabileleri İranın merkez yaylâsına girdiler. Bunlar arazi üzerinde yerleştikten sora uzun müddet kendi ferdî ve müstakil vaziyetlerini muhafaza ettiler. Muhtelif kabilelerin siyasî bir kuvvet halinde toplanmaya başlaması Asurlular tarafından gördükleri tazyikler üzerinedir. Milâttan evel XII inci asırda asur orduları İran yaylâsına girdi. Burada Elarnlılara ve sair türk kabilelerine tesadüf ettiler.