Tarih I — sayfa 136

136 TARIH Eti hukukunun bir hususiyeti vardır. Bununla beraber sumer, elam ve ege hukuklarına benziyen cihetler de çoktur. Din: Eti Devletinin payitahtı olan Hatusas yakininde Yazıhkaya mabedi bulunmuştur. Buradaki kayalar üzerinde dinî bir ayin hakedilmiştir. Solda nezredilmiş bir erkek, sağda nezredilmiş bir kadın, ortada bulunan büyük bir insan kalabalığına yürürler ; orada, bir ilâhe ve bir ilâh ile karşılaşırlar. îlâhe bir dağda yürüyen vahşi bir hayvan üstünde; ilâh, ona karşı geliyor. Prensip olarak ilâhe, kadın tann, ana, hâkim bir şahsiyettir; koca ve mafevk kabul etmiyen velût tabiati temsil ediyor. Bu resim, Adalar mıntakasmda ve Giritte dahi görülür. Bu resimlerde, vahşi hayvanlarla sarılmış dağlar üzerinde yürüyen ilâh tamamile farkolunmaktadır. Yazılı metinlerde hâkim olan başka şekillerdi: îlâh Güneştir, ilâh Teşup tur. îlâhe Güneşin mabedi şarktadır. Güneş, hükümdar sülâlesinin dininin esasıdır. Kıral cinsiyet farkına rağmen ondan bahsederken onun kadmhğını nazarı dikkate almıyor; bir kadınlık erkeklik ayrılığı gözetmiyor. İlâh ! ': ; Teşup a. gelince, bu bir erkektir. Başında tulga vardır, sakallıdır, elinde çifte balta vardır, ve şimşek çaktırır. Bu, Etilerin millî allahıdır. Bünun için heryerde mabetler yaparlardı. Etilerin mabetlerinde daha birçok ilâhlar vardır (Res. 78, 81, 82). Bunlar da tıpkı memleket gibi federasyon halindedir. Prenslerle yaptıkları muahedelerde muahede yapanların allahlarını biribirlerinden ayırt etmek mümkün değildir. Kıral, tehlikeli zamanlarda etrafında bulunan papazlarla istişareden gerikalmazdı. Etilerin dinî itikat ve ayinleri garba az çok farklarla intikal etmiştir. Etrüsk lerde de ayni dinî telâkkilere tesadüf olunmuştur. SAN'AT Bugüne kadar tanıyabildiğimiz eti vesikaları, san'at hakkında çok kıymetli malûmat vermektedir. Kültepe, Üyük ve bilhassa Alişar harabelerinde milâttan 4000 sene eveline kadar giden vesikalar bulundu. Bunlardaki eserlerde bariz alâmet elbiseye aittir. Anadolu yaylâsmm sert iklimine uygun bir surette manto uzundur, başlık yüksektir, pabuçlar kıvrıktır. Boğazköy (Res. 77) ile etrafında ve Alişarda resimler ve süslü kapılar ve çivi yazısı ile birçok metinler bulundu. Boğazköy J11' w İİÎ4I