Tarih I — sayfa 137

ANADOLU 137 Civarındaki Hatusas şehri çok eski olmalıdır; fakat, M.E. 1200 tarihine doğru yağma edildiği için bize kalan eserler umumiyetle Eti İmparatorluğunun son asırlarına aittir. Boğazköyden uzak olmıyan Üyükte de bir eti sarayı vardır. Bu saray, dinî merasim gösteren kabartmalarla süslüdür. Oradan uzak olmıyan Yazılıkaya vardır. Ayni neviden bir sıra abidelerde garba doğru, îzmire kadar yayılır. Bu abideler, bir taraftan da Toroslara ve Suriye şimaline ve Mezopotamyaya kadar gider. Tel-Halefte bulunan "Peçeli tlâhe,, mühimdir.. Etiler san'ati Karkamışta, Zincirlide milâttan evel VIII-IX uncu asra kadar hususiyetlerini muhafaza ediyor. Ondan sora bu son noktalarda asur san'ati ile karışıyor. Şehirlerin tahkimatı Önasyada başka yerlerde tesadüf edilenlerden farklı değildir. Saraylar genişliğine bina edilmişlerdir. Kaide ve Giritte de böyledir; mîken mimarlığında olduğu gibi uzunluğuna değildir. Boğazköy sarayında sütunlar yoktur. Fakat milâttan 2 0 0 0 sene evel yapılmış olan Zincirli sarayında vardır. Başlıca tezyinat duvarlara ve sütunlara yapılan kabartmalardır. Bunlar Etilerin cidden yüksek san'at mertebelerine erdiklerine delil tutulacak eserlerdir. Boğazköyünde bir kapıyı tezyin eden bir harp ilâhı, Etilerin pek kıymetli bir heykeltraşlık nümunesidir. Küçük tunç eserler de kıymetlidir. Etiler, çivi yazısını Mezopotamyadan aldılar. Bilâhare Mısırlılarla temasa geldikten sora onlardan birtakım şeylerle beraber hiyeroglifi de aldılar. Fakat, Etilerin asıl kendilerine mahsus bir yazının bakayası olmak üzere eti hiyeroglifleri de vardır ki bunlar henüz okunmamıştır. Etilerin ve Giritlilerin saraylarının yapılışlarmdaki benzeyiş çoktur. Etiler, san'at noktai nazarından şüphesiz, bütün garbî Anadoluya, Suriye ve daha uzaklara tesir ettiler. Kudüsteki aslanlı sütunlar eti mimarlığı eseridir. Asurlu1ar, uzun müddet sumer san'at modellerinden başka bir eser görmedikleri halde sütunlu "Hüani„ sarayının mimarî tarzını Etilerden aldıklarını kendileri söylüyorlar. Asurlularm heykeltraşlıkları eti motiflerinden mülhemdir. Hulâsa, Etileri, san'atte yaratıcı kavimler sırasında saymak pek haklı olur (Res. 51, 52).