Tarih I — sayfa 99

KALDE, ELAM VE ASUR 99 ve muahhar devirlerde Babil ve Asura Sumerlerden geçmiş olması muhtemel olan Bel, Bin, Annon gibi mabutlar da vardır. Bu son mabutlardan Bel, maddeye şekil veren, dünyayı nizama sokan kuvvet; Bin kâinatı yürüten zekâ, Annon ise güzel san'atleri yaratan kudrettir. Sumerlerin fikirlerinin filî tezahürleri tetkik olunursa müspet bir felsefeye salik oldukları anlaşılır. Sümerler, Ortaasyadaki dinlerinden kalma an'anelerle Güneş, Ay, ve yıldızlara da taparlardı; bunların hareketlerile dünya hadiseleri arasında bir münasebet görürler, onların hareketlerinden istikbalin keşfolunacağına inanırlardı İşte bu itikatlar, Sumerlerin Güneşe, Aya ve yıldızlara ehemmiyet vermelerim ve bunların hareketlerini tarassut, tetkik ve hesap etmelerini mucip oldu. Mabetlerdeki birçok katlı kuleler, tarassuda yardım ediyordu. Bu suretle Sumerde heyet ilmi başladı. Güneş, Ay senelerini hesap ettiler. Seneyi 12 aya ayırdılar. Gün, saat taksimini yaptılar; seyyarelere isim taktılar. Takvimlerle kerrat cetvelinin esasını kurdular Bugünkü ölçüleri tesbit ettiler. Ve bu suretle de riyaziye ilmi inkişaf yoluna girmiş oldu. Allahların mücazat ve mükâfatları dünyada olduğundan Sümerler hastalıkları allahların verdiği ceza gibi görürlerdi; yani allahlara karşı irtikâp olunan bir günah, bir kusur yüzünden hastalığın vukua gelmiş olduğuna inanırlardı. Buna binaen, hasta, allahları memnun etmeğe mecburdu. Rahiplerin tavassutile allahların affi kazanılmaya çalışılırdı. Fakat daha müspet tedavi tarzı da vardı. Hasta umumî bir meydana yaürilarak gelen geçenden hastanın tutulduğu hastalık hakkında rey alınır ve bu reylere göre tedavi olunurdu. Muvaffakiyeti neticelendiren tedavi tarzları tesbit olunup mabetlerin duvarlarına deri levhalarla asılır veya hakolunurdu. Tedavide türlü otlar ve kökler istimal olunmuştur. Tedavi tarzlarının, tedaviye yarıyan nebatların tesir ve hassalarını tetkik yolu ile Sumerde tababetin ilk müspet esasları hazırlanmış oluyordu. EDEBİYAT VE Sumerlerin edebiyaü da çok zengindir. EdeYAZI biyat evvelâ dinî efsane ve destanlarla başladı. Hilkate ait efsaneler, dinî ve millî kahraman destanları ibda olundu; son devirlerde Sumerin