Tarih I — sayfa 90

90 TARIH hassa bu eski dünya insanlarının yazılarını okumak mühim oldu; hakikî tarih mezardan çıkıyordu. Okunan yazı Sumerlerin çivi yazısıdır. D. SÜMER — AKAT — ELAM DEVLETLERİ Sumerlerin, Akatların, ve Elamların teşkil DEVLET VE CEMİYET ettikleıi devletler muhtelif tarihî şekil ve mahiyet arzederler. Bunların siyasî teşkilâtlarile Altaylarda, tarihin malûmu olan ilk türk hükümet tarzları arasında büyük bir benzeyiş vardır. Denilebilir ki, Türklerin, ilk hükümet sistemleri, muayyen hudutlar dahilinde müşterek ülkede, muhtariyet ve hatta istiklâl sahibi site\QY veya kabileler halinde, toplanmış grupların konfederasyon teşkil etmeleridir. Her sitenin bir reisi olduğu gibi bunların üstünde her konfederasyonda da bir reis bulunur. Umumun riyasetine geçen reis icabında tebdil olunup diğer bir site veya kabile reisi onun yerine geçer. Kaide ve Elamda siyasî teşkilât, dinî teşkilâtla birleşmiş gibi görünüyor. Orada birerde site z7â/t ı bulunurdu. Site kiralı, site allahmın vekâletini de haiz olurdu. Kıralların, bilhassa heyeti umumiyesinin başına geçenlerin, mabut yerine kendini ikame etmesi, veya bütün siteler allahlarını bertaraf ederek, bütün siteleri, kendi mabudu olan allahm emrine itaate mecbur tutması, veya onun vekili sıfatile kendine mutlak bir surette inkıyat talep etmesi devirleri Samîler zamanında başlar. Siteler, şundan ibaretti: her cemaat; kendi ilâhı için bir mabet, kıral için bir saray ve çiftçi, çoban yahut tüccar, san'atkâr ve saire halk için meskenler yapardı. Bunların heyeti umumiyesini sühuletle muhafaza altında bulundurmak için etrafa bir sur inşa olunurdu. Kaide ve Elamda, daha tarihlerinin mebde^^MVLETLER''^ lerinde birçok siteler yapılmıştır. Fakat, bunların hemen kâffesi topraklara gömülmüş bir haldedir. Ancak son zamanlardadır ki, izleri bulunup birer birer meydana çıkarılmağa başlanmıştır. Şimdiye kadar malûm olmuş bulunan ve kıral şehri dedikleri