Tarih I — sayfa 67

ANAYURTTA EN ESKİ DEVLETLER 67 HUN MEDENIYETI Hanların Asyada medeniyeti o devir için TEŞKILÂTı yüksek medeniyet sayılır. Hunlar, büyük ve muntazam bir devlet tesis etmişlerdi. Büiün ülkede asayiş ve inzibat hüküm sürüyordu. Hunlarm mükemmel kanunları, mahkeme ve hapishaneleri vardı. Devlet muhtelif büyüklükte idarî sahalara bölünmüştü. Hunlarm türlü mahiyette umumî halk içtimaları olurdu. Hun Devleti kuvvetli bir askerî teşkilâta malikti; 300 — 400 bin kişilik ordular kullanırdı. Bütün hun halkı askerî inzibata tâbi idi. Her Türk bir asker idi. Bir taraftan da her Türk bir arazi parçasına malikti. Hunlarda madencilik san'ati ve ticaret dahi ileri idi. Çinliler hun medeniyetinden çok istifade etmişlerdir. Çinde ilk yapılan takvim, en eski türk takvimlerinden başka bir şey değildi. Hun Devletinde, memleket askerî teşkilâta göre Orta, Sol (Şark), Sağ ( G a r p ) diye üçe ayrılırdı. Orta kısım, bizzat devlet reisi, Sol ( Şark ) Veliaht, Sağ ( Garp ) hanedana mensup bir prens tarafından idare olunurdu. Şark, Güneşin doğduğu taraf olduğundan mukaddes sayılırdı. Tanrıkut kendini Çin imparatorlarından daha yüksek tutardı. B. ÇİNDE HUNLARIN HAKİMİYETİ Çinliler, Cenubî Hun Devletinin inkırazından sora Hunlardan mühim bir kısmını Çin Şeddi içerisinde bilhassa Şansi eyaletinde yerleştirmişlerdi. Çinin askerî kuvveti zayıflayınca Hunlar Şansi, Şensi, Peçili ve Honan eyaletlerinde biribiri ardınca bütün Çine nafiz devletler kurdular ( 304 — 431). Bütün bu devletleri, Topa Türkleri hakimiyetlerine aldılar. C. TOPA DEVLETİ Topa 1ar ( Hatolar ), Hun Devleti devrinde Hunlarm şimalinde Ângarave Obi nehirleri arasında yaşıyorlardı. (Harita. 4) Bunlar, Hun Devletinin inkırazından sora, cenuba doğru inerek evvelâ şarkî Moğolistanda ve soraları daha aşağı inerek