Tarih I — sayfa 61

ÇİN 61 ahlâk felsefesi kurmak gayesini güderdi. Ortaya koyduğu ahlâk esasları gayet temizdir : Konfüçyüsün prensiplerinden başlıcaları: " İnsan hayat ve mesleğinde iktidarile olduğu kadar faziletile de temayüz etmelidir. Anayı, babayı ve ataları hoşnut etmenin, şereflendirmenin yolu budur.. Anaya, babaya hürmet esastır; bu esas genişleyince vatana ve devlete muhabbet ve merbutiyet olur.,, "... Cemiyetin her sınıfının ayrı ayrı vazifeleri vardır. Büyükler kanuna, adalete, tevazu ve tasarrufa itina göstermek; memleketi ehliyet, iktidar ve faziletle idare etmek; halkın her ferdini kendi çocuğu gibi sevmekle mükelleftirler. Millet te onları baba gibi sevmelidir...,, Konfüçyüs demokrattı: ''Halkın sesi Tanrının sesidir,, esasını müdafaa ederdi. Akidelerinde pek az tabiatüstünde esaslar ( m e t a f i z i k ) vardı. "Hayatın ne olduğunu bilmeden ölümü nasıl anlıyabiliriz,, derdi. Konfüçyüs en ziyade siyasî ahlâk terbiyesine ehemmiyet vermişti. Şu sözler onundur: "Millet idare edenler dürüst olmak gerektir. İdare eden şahsen dürüst ise devleti, kanunlar koymadan da idare edebilir; dürüst değilse saymıyacağı kanunları tedvin etmesi rieye yarar?,, "... İdare eden vakarını korumayı bilirse millet ona hürmet eder. Müşfik ve muhabbetkâr olursa millet ona açık yürekle bağlanır; eyilerin kadrini yükseltir, kötüleri ıslaha çalışırsa millet fazilet yolunda yürür...,, "... Büyüklerin fazileti rüzgâra, küçüklerin fazileti otlara benzer; üstünden rüzgâr geçen otlar iğilir... İdaresini fazilete istinat ettiren devlet adamı kutup yıldızına benzer; bütün yıldızlar onun önünden baş eğerek geçer, o daima yerinde durur...,, Konfüçyüsün mühim esaslarından biri de herkesin biribirini sevmesi, herkesin kendisi kadar başkalarını da düşünmesidir. Bu dinde rahip sınıfı yoktur. Herkes ibadetini bildiği gibi yapar. Konfüçyüs 73 yaşında ölmüştür. Memleketine verdiği din olmuştur. hususî Tao dini— Tao dini Tan isminde biri tarafından bir çin milliyetinin teşekkülünde en mühim amil kurul- I •f muştur. Bu da Konfüçyüs gibi bir müddet memurluk yaptıktan sora felsefe ve din işleri ile uğraşmağa başladı. Ru- pil: hun ebediyetine kani ve vahdaniyetçi idi (Res. 15). Bunun mesleğine göre kâinat "bakmakla görülmiyen, dinlemekle işitilmiyen, aramakla bulunmıyan, varlık ve yokluk kendisinde mündemiç bir yaratıcının (Tao)nun eseridir.,.