Tarih I — sayfa 38

38 TARIH TÜRKLERDE MA- dağlarının pek çok yerlerinde keşfoDENCİLİK lunan maden ocakları ve izabe fırınları Türklerin madenleri kendileri çıkarıp, kendileri işlediklerini göstermektedir. Yani Eski Türkler madenleri topraktan çıkarmayı, izabeyi, işlenecek hale getirmeyi bildikleri gibi, onlardan her türlü eşya yapmayı da biliyorlardı; diğer tabirle, Türkler madencilik san'atinin bütün şekillerine ve bütün usullerine aşina idiler. Eski türk ülkelerinde kadîm devirlerde işletilip bırakılmış maden ocakları gayet çoktun Ekserisi bakır madeni ocaklarıdır. Bu ocaklardan bazılarının yeraltındaki koridorları, tam asrımızda yapılmış ocaklar gibi mükemmel bir surette ağaç direklerle (sütunlarla) dayatılmıştın Bu ocakların çokluğu, Türklerin madenleri yalnız kendi ihtiyaçları için değil, diğer milletlere satmak için de çıkardıklarını ispat ediyor. Kurganlarda bulunmuş eşyadan Türklerde madencilik san'atinin gayet ünlü bir san'at olduğu da anlaşılmaktadır, Leningradın "Ermitaj,, müzesinde kurganlarda bulunmuş, eşya arasında çekiç tutmuş bir maden işçisini temsil eden küçük bir bakır heykel bulunuyor. Bundan başka kurganlarda pek çok küçük çekiçler bulunmuştur. Anlaşılıyor ki,, Türkler, bu gibi heykelleri ve küçük çekiçleri bir ziynet olarak kullanıyorlardı. Eski Türkler bakır, tunç ve demirden başka altın dahi çıkarırlardı. Ortaasyanın birçok yerinde metruk altın madeni ocakları keşfolunmuştur. Bu maden ocaklarında bakır aletler bulunmuştur. Bugünkü türk ülkesinin birçok yerlerinde maden izabesine mahsus fırınlar da keşfedilmiştir. Türklerde madencilik san'atinin bütün usullerinin malûm olduğunu tarihî devirlere ait vesikalar da teyit etmektedir. Meselâ Tukyu Türkleri nin, vergileri madenden eşya yapmak suretile ödedikleri tasrih edilmektedir. ESKİ TÜRK ŞEHİR. y^^i asır eveline kadar Garbî TürLERİ " kistan ile Kırgız steplerinin cenubî kısmında da birçok şehirler mevcut olduğunu çin ve islâm müverrihlerinin eserlerinden de öğreniyoruz. Bugün bu şehirlerin yerini kum tabakaları kaplamıştır. Tarihî şehir harabelerinin yerini tayin ancak kumlara karışmış pek çok çinili tuğlalar, nefîs çömlek kırıntıları gibi medeniyet