Tarih II — sayfa tarama 17r

I ESKIZAMANDAN ORTAZAMANA GIRERKEN A. ROMA ÂLEMİ Ortazaman tabiri çok eski değildir. Bunu ilk defa olarak 1688 de Almanyada "Halle,, Darülfünunu Tarih Profesoru Kristof Kelner (Christophe Kellner) kullandı. Mektep tedrisatı noktasından büyük bir tasnif kolaylığı temin etmesi itıbarıle o zamandanberi yerleşip kalan bu tabirin hakikatte kat'î ve sarih bir mahiyet ve delâleti yoktur. Eskizaman ile Sonzaman arasında düz çizgilerle bölünmüş bir fasıl ayırmak kabil değildir. Tarihi terkip eden unsurlar biribirine çözülmez, kesilmez bir tarzda girgindir. Geniş bir tarih devrini, bir yerde bütün safhalarile tamamen bitirmek ve diğer bir yerden başlatmak, bir hükümdarın vefatı, bir şehrin zaptı, bir ihtilâl gibi hadiselerle tahdit edebilmek imkânsızdır. Siyasî, fikrî, iktisadî, dinî ve manevî mahiyetlerde muhtelif tarih unsurları, muayyen bir mevsimde tarlaya serpilmiş buğday taneleri gibi hep birden hasat bekliyen bir olgunluk manzarası göstermezler. Bir ihtilâl veya inkılâp bütün neticelerini ayni zaman içinde ve ayni ölçüde veremez. Tarih unsurları içinde asıl ve hâkim olanlar hangileridir? Bazı alaman müverrihleri siyasî unsuru asıl saymak istiyorlar. Birçok noktalardan tetkik edilebilecek bu görüşe uyarak muhtelif tarih devirlerinden, meselâ Ortazamana bir başlangıç arayalım. Bu devri Roma İmparatorluğunun taksimi tarihi olan 395 ten mi, bilfarz 4 0 6 da Avrupayı, yabancı