Tarih II — sayfa 335

kıyetsizlik ve felâket anlarında asla meyus olmamasında görmek lâzımdır. Bütün hareketlerinde ve hayatında her şeyin en son haddine giden Babür ince ve vâsi bir harsa sahipti. Babür edebiyat ve güzel san'atleri çok severdi, kendisi de çok ince edip ve şairdi. Türkçe ve acemce şiirleri ve türkçe hatıratı (Babürname) ve daha bazı türkçe eserler (Mübin adlı büyük bir manzum eseri, türkçe pek mühim bir aruz kitabı) bu fevkalâde adamın fikir kuvvetini gösterebilir. Mecmuai eş'arı Babür Padişah adlı türkçe şiir mecmuası çagatay türk edebiyatının klasik eserlerinden olduğu gibi Babürname de çagatay nesrinin en temiz, en yüksek bir nümunesidir. Babür, hatıratında, Hindistanı, bilhassa bu memleketin tabiî ahvalini büyük bir kudretle tavsif ettiği gibi bütün icraatını, şahsî hayatının en gizli noktalarına kadar büyük bir sadelik ve sadakatle anlatmaktadır. Velhasıl, Babür, Türk ve hatta cihan tarihinin hakikaten büyük ve mümtaz adamlarındandır. Babür, vefatından evel Humayunu, veliaht HUMAYUN, EKBER, v e Kâmıranı Afganistan umumî valisi tayin HA^EVRENKZİP etmişti. Humayun (1530-1556) Gucarat ve Bengalede türk hakimiyetine karşı isyanlarla karşılaştı. Afgan Suri ailesinden, Ferit Han (Şir Şah) bütün türk aleyhtarlarını toplayarak Humayuna karşı taarruza geçti. Humayun, (1539-1540) mağlûp oldu ve memleketini bırakarak Lahorda bulunan biraderi Kâmırana sığındı. Şir Şah Delhide yerleşti ve nüfuzunu ve ülkesini tevsi gayretine bile düştü. Şir Şahın vefatından sora Humayun, 15 senelik felâketli bir fasıladan sora, 1555 te tekrar Delhiye imparator olarak döndü, fakat ertesi sene öldü. Bütün Hindistan hükümdarlarının en büyüğü ve tarihin en büyük ıslahatçılarından biri olan Ekber (1556-1605), uzunca süren hükümdarlık zamanında yaptığı muharebelerle Raçputlarm mukavemetini kırdı; Gücerat, Bingale ve Kişmir müslüman devletlerile Orisa yı ve Dekkanın bir kısmını Berar ve Kandeş i idaresine aldı. Ekber, her şeyden evel, mağlûp ettiği ülkeler ahalisini Türk Devletine ısındırmağa çalışıyordu. Türk Devletinin, müslüman