Tarih II — sayfa 327

BÜYÜK BİR TEŞEBBÜSÜN SONU Timurun elinden düşen dizginleri hiç kimse tutmaya muktedir olamadı; ordu, parçalandı. Bir kısmı Timurun torunlarından Halil e sadık kalmıya yemin etti ve onu Semerkantte tahta çıkardı; bir kumandan da askerlerine izin verdi ve Semerkande koştu. Şehir halkı Timurun son emirlerini işitmediklerinden şaşkın bir halde kaldılar ve Halili İmparator tanıdılar. Hindistandan Pir Mehmet geldi, Halil ordusu tarafından mağlûp edildi. Bazı büyük kumandanlar sadık kalan ordu kısmile Semerkande yürüdüler, Halili mağlûp ettiler. Horasanda bulunan Şahruh geldi Semerkandi zaptetti, onu, oğlu Uluğ Bey e verdi. İşte bu iki adam sayesinde Timur İmparatorluğu kısmen kurtuldu. Semerkant, Asyanın Roması oldu; fakat bir ucu Semerkande bağlı olan Avrupa ve Asya ticaret yolları Timurun vefatını müteakip meydana çıkan mücadeleler neticesinde kapandı ve ancak XIX. asırda bir rus ordusu oraya inebildi. Şahruh ve Uluğ Beyin hafitleri Semerkantten Hindistana giderek orada bir saltanat kurmakla kendilerine mahsus yeni bir zafer yarattılar. Timurun garba hareketi Avrupanın siyasî vaziyetini değiştirmiş ve onun taliini tayin etmişti; Asya ile Avrupa arasında 100 senedenberi kapanmış olan yolları tekrar açmıştı. Timur, Tebrizi Bağdat yerine ondan daha yakın olmak üzere Ayrupa için bir ticaret merkezi yapmıştı. Ölümünden soraki karışıklık Asya ile büyük ticareti mahvetti. Kristof Kolomp ve Vasko dö Gamanın yeni yol keşfine kalkışmalarının sebeplerinden biri de bu oldu. Timur, gerçi Osmanlı Türklerini ezdi ve parçaladı; fakat, Avrupalılar Osmanlı Türklerinin boyunduruğundan çıkmaktan o kadar âciz idiler ki, Osmanlılar Anadolu ve Rumelideki vaziyetlerini kurtardıktan başka İstanbulu da alarak (1453) devletlerini yeniden kuvvetlendirdiler. Timur, zaptettiği yerlerde (Harita.39) hakimiyet ve onun başladığı intizam ve medeniyetperverliği idame edecek haleflere malik olsaydı bugün türk âleminin hayat ve vaziyeti ve dünya