Tarih II — sayfa 298

Gorlular ve Delhi sultanları (Ümera sülâlesi) sarayında yaşamış olan tarihçi Fahreddin Mubarekşah eserinde "türkçeden daha eyi ve daha heybetli hiçbir dil yoktur. Elyevm bu lisana rağbet eski zamanlardakinden daha fazladır. Çünkü ümeranın ve sipehsalarların çoğu Türktür, herkesin muhtaç ve talip olduğu devlet ve servet ve nimet anlardadır. Asiller ve büyükler ve onların evlâtları Türklerin hizmetindedirler ve onların devleti sayesinde mes'ut ve muhteremdirler,, demekle o devirde Hindistanda türk dilinin mevki ve ehemmiyetini vazıh olarak göstermektedir. Mimarî sahasında da bu devrin Türkleri yerli hint üslûbile iran türk mimarisini mezcederek yeni bir hint türk mimarî tarzı vücuda getirdiler. Balaban, Türk ümera sülâlesinden Kutbeddin Ay Bey, İltutmuş memleketin refahını temin edecek pek mühim eserler (sulama kanalı, yol, hastane ve saire) vücuda getirmişlerdir. Eski Delhide Kutupminar denilen muhteşem cami ve zarif minare bu devir mimarisinin güzel nümunelerindendir (Res. 98-100). İltutmuşHindistanda muntazam bir idarenin sağlam esaslarını kurdu. İltutmuş ve Balabanın sarayları faal bir san'at ve ilim ocağı idi. Eski Delhide enkazı bugün bile görülen harabeler o zamanın serveti hakkında olduğu kadar Türk hükümdarlarının ve müslüman Türklerin san'at sevgisini ve zevkini gösterir (Res.101). Kılcilerden Alâeddin Mehmet Şah 1. Hint Devlet idaresinde ilk evel lâik bir siyaset takip etmiş ve Hinduları türk idaresine ısındırmağa çalışmıştır.