Tarih II — sayfa 280

a) Ziraî mahsulâttan alınan öşür, gayrimüslimlerden alman cizye ve haraç, hayvan sürülerinden alman rüsum. b) Hudutlarda giren ve çıkan eşyadan alınan gümrük resmi. Antalya ve Sinopun fethinden sora Anadolunun Akdeniz ve Karadeniz memleketlerile sıkı ticarî münasebetlere girişmesi bu varidatı çok ziyade artırmıştı. c) Pazar yerlerinde alımsatımdan alman resim. d) Madenlerin, memlehalarm işletilmesinden elde edilen varidat. e) Civar devletlerden (İznik ve Trabzon rum imparatorlarından, ermeni kırallarmdan) alman yıllık maktu vergiler. t) Harplerde alınan ganimetlerin beşte birinden hasıl olan varidat; müsaderelerden, cezayinaktilerden elde edilen paralar; sultanlara verilen cülûs hediyeleri; sultan bir şehire gittiği zaman şehir halkının vermeğe mecbur olduğu vergi; Ve daha bu gibi, mahallî veya umumî ihtiyaçlara göre tarhedilen fevkalâde vergiler. Kösedağ mağlûbiyetinden ve bilhassa İlhanlıların tahakkümünden sora, Anadolu varidatının mühim bir kısmı Tebriz sarayına, İlhanlıların Anadoludaki işgal kuvvetlerine sarfolunduğu cihetle, maliye işleri fenalaştı; mütemadi isyanlar, ihtilâller, dahilî harpler, iktisadî vaziyet gibi malî vaziyeti de günden güne daha müşkül bir hale getirdi; son selçuk sultanları zamanında malî işler doğrudan doğruya İlhanlıların memurları tarafından idare ediliyordu. XIV. asırda Anadolu beyliklerinin varidat membaları (e maddesi istisna edilecek olursa) Selçuklar devrinden hemen hemen farksız gibidi. Maamafih bazı kuvvetli beylikler, meselâ Germiyanoğulları, daha sora Osmanoğulları, Bizanslılardan yıllık maktu vergi alıyorlardı. Bizanslıların Emeviler ve Abbasilerle, daha İÇTİMAİ HAYAT: S Q r a Selçuklularla mütemadi harpleri, AnaŞEHIRLER, KOY- d o l u y u harap etmişti. Anadoluda Selçuk LfcK, UUlftKtLtK , , . Devleti kurulduğu zaman, şehirler harap, ahaliden mahrum, tarlalar bakımsız ve metruk bir halde idi. Şarktan mütemadi gelen türk kütleleri. Anadoludaki nüfus kesafetini yeniden çoğalttı; birçoğu eski türk kabile isimlerini taşıyan yeni yeni köyler kuruldu; şehirler yeniden canlanmağa başladı. Anadoludan geçen Haçlı ordularının ve haricî dahilî mütemadi harplerin tahribatı bile bu büyük inkişafı