Tarih II — sayfa 237

son hükümdarı eyi bir kumandan, kahraman bir askerdi; fakat çok fena bir idare adamı olduğundan askerî zaferlerinden istifade edemedi. Harzemşahlar Devleti, Selçuk İmparatorlufliS M |piUitÂ?fğunun enkazı üzerinde kurulmuş olduğunIDAKE ıTŞKILAIı d e v i e t t e ş k i l â t m d a ; p e k a z i s t i s n a i l e , hemen tamamen Selçuk an'anelerine riayet ediliyordu. Devletin reisi olan hükümdar, memleketi oğulları arasında taksim etmekle beraber, içlerinden birini veliaht intihap ediyordu; maamafih saltanat inhilâl ettiği vakit prenslerden hangisi daha kuvvetli ise ve merkezdeki emirler yani ordu hangisini tercih ediyorsa, devlet başına o geçiyordu. İdare makinesinin başında bir vezir veya müteaddit vezirler bulunuyordu; muhtelif kısımlara ayrılan idare şubelerinin başında birer âmir bulunmakla beraber, divanın umumî nezareti vezire veya vezirlere aitti. Emirnameleri sultanın imzalaması usuldendi. Vilâyetlerde ve şehzadelerin maiyetinde de merkezdeki gibi fakat daha küçük mikyasta divan teşkilâtı vardı; oralarda hutpede sultandan başka şehzadenin ismi de zikrediliyordu. Şehzadelerin devlet merkezinde birer mümessilleri olduğu gibi merkezî idarenin de vilâyetlerde mümessilleri vardı. Bu mümessillerin nüfuzu umumiyetle çok büyüktü. Maliye işleri ile idare işleri biribirinden ayrılmıştı. Şehirlerde adliye işleri kadılara aitti; ve kadılıklar ekseriya babadan oğula kalıyordu. Şehirlerin ayrıca bir nevi belediye teşkilâtı da vardı ki bunun başında da şehir reisleri bulunuyordu. Nüfuzlu ve zengin ailelere münhasır olan şehir reisliğinin mahallî ehemmiyeti büyüktü. Bazı mühim meselelerde merkezden vilâyetlere müfettişler gönderildiği oluyordu. Harzemşahlarm metbuluğunu tanımış olan mahallî sülâleler her sene muayyen bir vergi veriyorlardı. Harzemşahlar devrinde Harzemde büyük H A R Z E M D E I L M Î b i r i l m î v e edebî faaliyet vardı. Coğrafî VE E D E B Î . H A Y A T ; m e v k i i itibarile eskidenberi iktisadî ehemT U R E D E B ! Y A T I miy e t kazanmış olan zengin harzem şehirlerinde muntazam medreseler, mükemmel kütüphaneler vardı. Harzemşahlar bütün türk hükümdarları gibi âlimleri daima himaye ediyorlar, saraylarında ılım meclisleri kuruyorlardı. Bunların himayesi altında Harzemde