Tarih II — sayfa 224

224 TARİH ihmal ederek lâtinceye ehemmiyet vermişlerse, islâm medeniyeti içine giren Türkler de ayni ihmali göstermişlerdir. Fakat buna rağmen, Selçuk İmparatorluğu devrinde türkçenin bütün islâm dünyasında büyük bir ehemmiyet kazandığını görüyoruz. Mahmut Kâşgarî adlı Kâşgarlı bir Türkün 1074 te Bağdatta yazdığı Divanı Lûgatüttürk adlı eseri islâmlar arasında türk dilini yaymak maksadile yazılmıştır. Türk saraylarında ve medreselerinde arap ve acem lisan ve edebiyatlarının moda olduğu bu devirlerde asıl türk halkı kendi ana dillerini ve türkçe yazılmış eserleri büyük bir kıskançlıkla muhafaza ediyorlardı; bu devirlerden bize kalabilen türkçe eserler arasında Hoca Ahmet Yesevi nin ve muakkiplerinin şiirlerini, Mahmudun oğlu Ahmedin Hibetülhakayik adlı kitabını, şair Alinin Yusuf ve Züleıjha hikâyesini, Divanı Lûgatüttürkteki zengin halk edebiyatı mahsullerini zikredebiliriz. Büyük Selçuk İmparatorluğu devrinden kaG Ü Z E L S A N ' A T L E R J & n s a n , a t eserleri ve bilhassa bu san'atin yüksek şubesi olan mimarî mahsulleri oldukça mahduttur. Fakat bu mahdut eserler vasıtasile de türk ruhunun bu sahadaki tecellisini görmek mümkün olabiliyor. Türkler, yerli san'at unsurlarından istifade etmekle beraber, bilhassa millî zevklerini san'at eserlerinde çok canlı, çok hususî bir surette göstermişlerdir. XI. asır başında Radkân da yapılmış olan bir kule şeklinde türbe vardır ki üstünde Kûfî yazısile yazılmış kitabelerden de Türklere ait olduğu anlaşılmaktadır. Türk aşiretleri arasında halıcılık ve dokumacılık san'atlerinin eskidenberi büyük bir inkişafa mazhar olduğu pek tabiîdir; fakat dokumacılık san'atine mahsus motiflerin böyle yüksek bir mimari abidesi vücuda getirebilmesi için Türklerin zengin hayali, yaratıcı ruhu lâzımdır. Tus şehrinde harebeleri mevcut İmam Gazali Türbesi de, selçuk san'atinin hususiyetlerini gösteren bir abidedir. Bunların, kendi kuvvetine güvenen, fütuhatçı bir milletin ruhundan çıktığı, bu eserlerde açıktan açığa görünür. Selçuk san'ati, selçuk saltanatlarile onları takip eden muhtelif türk devletleri sayesinde, Ortaasyadan Horasan, İran, Mezopotamya, Cenubi Kafkasya, Anadolu, Suriye Mısır sahalarına yayılmış, ve türk san'atinin çok parlak bir devrini teşkil etmiştir.