Tarih II — sayfa 218

idare makinesi de vücuda getirmişti. Ceyhun civarında bir kaleyi zaptettiği esnada, kale muhafızının suikastine kurban oldu (1072). M E L I K S A H VE S E L A L P A S L A M N Y E R I N E ° Ğ L U Melikşah geçti. Ç U K İ M P A R A T O R - N i z a m ü l m ü I k ü n mahirane siyaseti sayesinde L U Ğ U N U N Y Ü K - A M C A S ı Kavurt un isyanı muvaffakiyetle basS E L M E D E V R I tırıldı. İmparatorluğun muhtelif sahalarında hanedana mensup prensler ve bazı mahallî sülâleler idare başında bulunuyorlardı; fakat, merkezî idarenin nüfuz ve kuvveti çok büyük olduğundan, fütuhat devam ediyordu; Melikşah devrinde Marmara kıyılarına kadar Anadolunun dörtte üçü zaptedildiği gibi, Suriyede de mühim muvaffakiyetler kazanıldı. 1076 da Kudüs Fatimilerden alındı,- 1085 te Antakya, 1087 de Urfa Bizanslılardan zaptolundu, Halep ve Şam selçuk idaresine geçti. Melikşah devri Selçuk imparatorluğunun yükselme devresidir: Tanrı ( Tiyanşan ) dağlarından Marmara ve Akdenize, Kafkas dağlarından Yemen ve Basra müntehasına, Mısır hudutlarına kadar hutpede onun ismi zikrolunuyordu. Fakat Vezir NizamülmüIkün bir batınî fedaisi tarafından katlinden biraz sora Melikşahın da Bağdatta henüz 38 yaşında olduğu halde ölüvermesi üzerine (1092) bu muazzam türk saltanatı veraset gürültüleri yüzünden birçok dahilî harpler içinde parçalandı. S A N C A K D E V R I M e l i k S a h ı n yerine geçen oğlu Berkyaruk, kardeşinin ve amcasının saltanat kavgaları gibi dahilî işlerle uğraşırken, Haçlılar istilâsı başlamış, Kudüs, Antakya, Urfa da hıristiyan beylikleri kurulmuştu. Tahtını muhafazaya çalışan Berkyaruk, Haçlılara karşı hiçbir mühim harekette bulunmadı. Yerine geçen kardeşi Mehmet (1104), bir taraftan dahilî işleri tanzim ve merkezî idarenin nüfuzunu iadeye çalıştığı gibi, diğer taraftan da Haçlılara karşı bazı hareketlerde bulunmak istedi. İmparatorluk dahilinde büyük bir fesat ocağı olan Batınilere karşı şiddetli takibata başladı. Maamafih 1118 de vefatı üzerine, bütün bu işler yarım kaldı. Horasanda hâkim olan Melikşah oğlu Sultan Sancar kendisini büyük sultan olarak ilân etti; ve kendisinin metbuiyetini tanımak şartile Isfahan tahtını Mehmedin oğlu Mahmuda bıraktı.