Tarih II — sayfa 67

GARBÎ ASYA VE ŞARKÎ AVRUPA TÜRK DEVLETLERİ 67 bırakmışlardır. Bulgarlar 8 6 6 da Bizans tesiri altında ortodoksluğu kabul ettiler. Tuna Bulgarları, daha kardeşleri olan Volga KININ MEDENİYET- D»™» » f ü ^ j î ^ ^ " Bulgarlarile beraber yaşadıkları zamanlarda • T r i , ı ı ı • i i Lgjjj yanı V. asırdan çok evel göçebelikten çıkarak ziraat ve ticaretle, hayvan yetiştirmekle uğraşmağa başlamışlar, şehirler kurmuşlardır. Binaenaleyh Mezyayı zaptederek birçok islav kabilelerini hakimiyetleri altına aldıkları zaman, onlarla mukayese edilmiyecek kadar yüksek, müterakki bir medeniyet sahibi idiler. Macarlar bu eski türk bulgar medeniyetinin kuvvetli tesiri altında kalmış oldukları gibi, cenup islavları da ancak bu medeniyetin nüfuzu sayesinde inkişaf edebildiler. Macaristanda, Besarabyada, Dobrucada bugünkü Bulgaristanda yapılan hafriyat neticesinde, (Harita. 15) bu eski türk bulgar medeniyeti hakkında sağlam fikirler edinmek kabil olmuştur. Bilhassa eski bulgar hanlarına merkez olan Pliska ve Preslav da ve ahiren Madara da yapılan hafriyat, çok mühim neticeler vermiştir. Buralarda taştan yapılmış muhteşem sarayların, (Res. 38) mabetlerin, kalelerinden. 39) harabelerine tesadüf olundu. Bunların en mühimleri Han Omurtag zamanına aittir. Ayrıca birtakım heykeller, taş üzerine oyulmuş veya kabartma san'at eserleri, altın veya gümüşten yapılmış kıymetli avani yüksek bir zevke delâlet eden seramik (Res. 40) (çanak çömlek) bakiyeleri bulunmuştur ki, bütün bunlar da eski türk san'at eserlerine mahsus seciyeler gayet barizdir. Ve Bizans tesirine hiç tesadüf olunamaz. Muntazam devlet teşkilâtına malik olan bu Türk-Bulgarlar, yaşadıkları sahalarda, meselâ ırmaklar ve bataklıklar gibi tabiî müdafaa hatlarına malik olmayan hudutlarını müdafaa için yüzlerce kilometre uzunluğunda hendekler, siperler, duvarlar, istihkâmlar vücuda getiriyorlardı. Hudutlar okadar iyi muhafaza ediliyordu ki, hanın haberi ve izni olmadan bulgar toprağına girmek ve çıkmak imkânsızdı. Besarabyada, Dobrucada, Macaristanda, bugünkü Bulgaristanda bu hudut müdafaa tertibatının bakiyelerine hâlâ tesadüf olunmaktadır. Ayrıca, memleket dahilinde askerî ve ticarî noktadan mühim olan mevkilerde de müstahkem ordugâh mahiyetinde şehirler vardı. Hükümdar, hükümet memurları; askerler bu müstahkem mevkilerde yaşıyorlardı; bu mevki