Tarih II — sayfa 13

çıkarılması safsatasının icadı kiliseye yeni bir irat membaı temin etti. Kilisenin her türlü tahmin ve tasavvur hududunu aşan zenginliği, bir kuvvet olduğu kadar, kendisi için bir tehlike de teşkil ediyordu. Kasası boşalan devletin, para sıkıntısına düşen kiralın, gözleri kilise servet ve emlâkine dikiliyordu. Nihayet, kâh rica, kâh şiddet yolile kırallar kilise mallarına el attılar. VII. asır ortalarından itibaren kırallarm harplerde yararlık gösterenlere, devlete mühim hizmetlerde bulunanlara kilise mallarından muvakkaten kaydile verilmesini papalardan veya muhtelif memleketlerdeki vekillerinden rica. etmeleri bir teamül halini aldı. Bu muvakkat kaydi bittabi yalnız arada teati edilen mektuplar üstünde kaldı. CEMIYET HAYATı Eskizaman ile Ortazaman arasındaki intikal asırları esnasında cemiyetin din hayatı dışındaki yaşayış şekli hakkında bir fikir verebilecek malûmatı hemen münhasıran Greguar dö Tur un (Grégoire de Tours) yazılarında buluyoruz. VI. asırda yaşamış olan bu papaz müverrihin tasvirine göre, o devirlerin hayatı şu birkaç kelimede mündemiçtir: Riya, hıyanet, sefahet ve alçaklık... İlim ve fen sönüktür. Ailede babanın hakimiyeti mutlak olup bu mutlakıyet, babaların yavrularını satmalarını mubah saydıracak mertebededir. Bir erkeğin bilhassa kırallarınve yüksek sınıf mensubu adamların birkaç kadınla evlenebilmeleri, karılarını keyifleri istediği zaman boşayabilmeleri caizdi. Davalarda haktan ziyade şekle, davacıların şahsî mevkilerine ve mensup oldukları sınıflara kıymet veriliyordu. Ferdî hukuk telâkkisi yok denecek derecede iptidaî idi. Kanunlar zayıflar karşısında kuvvetlilerin zulmünü himayeye ve tahakkümünü arttırmaya yarayacak şekilde tedvin olunuyordu. En ağır cürümler, hatta adam öldürmek cürmü para cezası ile geçiştiriliyordu. Ferdî hukukun mal ve can emniyeti dediğimiz ana esasları içtimaî hayatta itibarsız mevhumeler sırasına girmişti. İşte Ortazaman dediğimiz devir açılırken Roma âlemi muhtelif safhalarını hulâsa ettiğimiz bu umumî vaziyet içinde bulunuyordu.