Tarih II — sayfa 5

milâdın 267 ve 340 yılları arasında yaşamış olan Kayserili Papaz Ösep (Eusebe) in hikâyesine göre şöyle doğmuştur: Kostantin, Liçiniyüsle yaptığı muharebelerin sonuncusunda sıkışık bir vaziyete düşmüş; haç önünde diz çökerek zafer .için dua etmiş; düşmanın bozuluşunu, İsa ile Allahının kendisine muzaheretlerine yormuş. Bir şükran mukabelesi olmak üzere puta tapan Romadan uzaklaşarak yepyeni bir hıristiyanlık merkezi kurmayı ve payitahtını oraya getirmeyi vecibe bilmiş... Kostantin bir kere İstanbulu tesise karar verdikten sora, azalarının bir kısmile Romanın birçok yüksek sınıf ailelerini getirterek orada yerleşmeğe icbar etti. Tarihin hiç beklenmiyen hadiselerinden biri imparatorların İstanbulu dinî bir merkez haline getirmek için çalıştıkları sırada Romanın puta tapıcılığın makarrı olmaktan çıkarak kendiliğinden en büyük hıristiyanlık merkezi haline gelmesi ve burada en büyük rütbedeki papazın, Isanın vekili sıfatını ve Papa unvanını takınarak imparatorluğun boş bırakılmış tahtına kurulmasıdır. Bu suretle Şarkî ve Garbı dediğimiz yeni ve eski Romalar arasında siyasî ve dinî ihtilâflar açıldı; mezhep ayrılıkları başgösterdi. Bu ayrılıklar nihayet İstanbulun, Romadan büsbütün ayrılması neticesine vardı. Akdeniz havzasını alâkadar eden büyük siyasî hadiseler arasında Kostantinin hıristiyanlığı kabul etmesini, en ehemmiyetli vak'alardan biri saymak mümkündür. Tarihi uzun zamanlardanberi yürüdüğü bir yoldan birdenbire denecek kadar süratle çevirerek beşeriyet için kanlı ve uçurumlu sahalara sürükliyen hıristiyanlığın, Avrupada ve Akdeniz kıyılarında tutunup derin kökler salabilmesinin hakikî amili Kostantin olmuştur. . . Derin bir tereddi içinde bulunan puta tapıTRASlNDAîd1"^ C l h k i n s a n l l ğ ı n gittikçe inkişaf eden ruhunu NASEBETLER v e yükselen fikrini tatmin edebilecek manevî kuvvet kaynağı olmaktan çıkmış; put, cemiyet için toplayıcı ve yürütücü müşterek mefkûre timsali sayılmaktan kalmıştı. Hıristiyanlar imparatorlukta küçük bir ekalliyet olmakla beraber, bunların her türlü tazyikleri ve ölüm tehlikelerini cefakeş bir metanetle karşılamaları, biribir