Tarih I — sayfa 346

346 TARIH oldu. Fakat, düşman taarruza cesaret edemiyordu. Aetiyüsün müttefik orduları, Attilânın taarruz etmemesini kâfi ve muvaffakiyet addettiler. Bu durgunluk, aralarında neticesi neye varacağı belli olmıyan birtakım hissiyat tevlit etti. Aetiyüs, bunların vaziyetinden şüphelendi. Birer suretle kuvvetlerini alıp memleketlerine gitmelerini temin etti. Attilâya gelince, o, bu muharebeden bir netice almak imkânı olmadığına kani oldu, ve tekrar hazırlanmak üzere çekildi (M. S. 451). Attilâ bir sene sora tekrar müthiş bir ordu ile îtalyaya girdi. Bu defa Aetiyüs, Attilânın karşısına çıkmıya cesaret edemedi. Attilâ, Şimalî İtalyayı zaptettikten sora ordusunda hastalık çıktı. Bu sırada idi ki Germenlerden olan tebaasının da isyanı anlaşıldı. Dehşet içinde kalmış olan Roma, Attilâya yalvarmaktan başka bir çare düşünemiyordu. Valantiniyen III. Papa Leonu ricacı gönderdi. Attilâ tek başına papa heyetile kısa bir mükâlemeden sora ordusuna avdet emri verdi. Bu mükâlemenin ne olduğu malûm olamamıştır. Valantiniyen III. kendi elile Aetiyüsü öldürdü (M. S. 454). Bir sene sora da Valantiniyeni katlettiler. Garbî Roma İmparatorluğunda Teodosun son hafidi bu oldu. Bundan sora îtalyayı, Vizigotlardan Teodorik in gelip yeni bir kırallık teşkil ettiği tarihe kadar germen ve hun reisleri idare etti (M. S. 476-493). Attilânın eski kâtiplerinden, Orest altı yaşındaki oğlu Romülüsü imparator ilân etti. Romülüs Ogüstül (Küçük Ogüst) lâkabını da almıştı. Umumî anarşi içinde Vizigotlar, hakimiyetlerini Galya ve Vandal memleketlerinde genişletiyorlar; Sicilya, İtalya ve Yunana kadar akınlar yapıyorlardı. Vizigotların kendilerine kıral intihap ettikleri Odoakır, Romülüsü hal'etti; imparatorluk alâmetlerini Konstantiniyeye gönderdi.