Tarih I — sayfa 338

â36 TARIM itaate girdi. Roma etrafına bir sur çevrildi. Pers üzerine yürümiye hazırlandığı sırada katlolundu. Probüs, askerleri tarafından öldürüldü. Nihayet Diyokletiyen imparatorluğa geçti. DİYOKLETİYEN. ^^ki ve DÖRTLÜ İDARE müteşebbis ıdı. Bırıbırınden çok uzak olan hudutlarda ve memleketlerde asayiş ve intizamı, bir hükümdarın temin edemiyeceği kanaatinde idi, ayni zamanda birçok harislerin de ihtiras yollarını kapamayı muvafık görüyordu. Diyokletiyen dört imparatorlardan mürekkep bir idare tesisini düşündü (Tetrarşi). İmparatorluğun idaresini, emniyet ettiği dört arkadaşına kısım kısım olarak verdi. Bunlardan birincisi, hemşerisi Maksimiyen idi. Diğer ikisi Galer ile Konstans oldu. Galer Diyokletiyenin, Konstans ta Maksimiyenin muavini oldular. Diyokletiyen şarkı, Galer Trakya ve Tuna vilâyetlerini, Maksimiyen İtalya ve Afrikayı, Konstans İspanya, Galya ve Britanyayı üzerlerine aldılar (Harita. 22). Diyokletiyen, imparatorluğun birliğini muhafaza eden en yüksek salâhiyeti kendisinde muhafaza etti. Bu teşkilât, muvaffak oldu. Her tarafta hakimiyet tesis olundu. İmparatorluk yeniden sarsılmaz bir kuvvet halinde göründü. Diyokletiyen Galerin teşvikile hıristiyanlığı mahvetmiye kalkıştı. Şiddetli ve devamlı bir isyan başladı. Diyokletiyenin koyduğu bir kaideye göre, kendisi ve Maksimiyen, imparatorluklarının 20 inci senesinde çekilmiye mecbur idiler ve o sene gelince çekildiler (M. S. 305). İmparatorluk, Konstans ile Galer arasında taksim edildi. 2. IV ÜNCÜ ASIRDA ROMA İMPARATORLUĞU ıV üncü asrın başlıca vak'aları, hıristiyanlıI İNCİ KONSTANTİN ğm zaferi ve Bizansın Kostantaniye olmasıdır. Konstans ve Galer, yalnız kaldıktan sora kendilerine Maksimin Dayya (Daia) ve Severi birleştirdiler. Konstans bir sene sora Britanyada öldü. Ordusu, oğlu Konstantini imparator ilân etti. Fakat Romada rakipleri çıktı, kabul etmediler. Konstantin, Roma üze^ KtOt