Tarih I — sayfa 322

322 TARİH kumandan, arkadaşı idi. Meşen gibi muktedir bir idareci ve diplomat, daima yanmda idi. Halk onun vaziyetinden memnun idi. Zaten Halk mütemadi harplerden ve ihtilâllerden bıkmış usanmıştı. 500 senedenberi devam eden aristokrat cümhunyet Oktavın elinde hiçbir çarpışma olmadan, yavaş yavaş, hemen mutlak bir hükümdarlığa döndü. Oktav, askerî ve sivil iktidar (imperium) CÜMHURIYETIN Z ^ ^^ salâhiyetleri yavaş yavaş nefsinde topVAHıRıNE HURMET^^^^^^ başladı. Fakat, daima Senatoya dikkat ve hürmet eder, zevahiri kurtarmıya çalışırdı. Hürriyet taraftarlarını hoşnutsuzluğa sevketmek istemezdi. Oktav, hayat kaydı şartile Konsüllüğü reddetti. Diktatörlüğü de kabul etmedi. Bütün bunlarla beraber Oktav, mutlak bir MUTLAK HÜKÜM- idare tatbikine muktedir oldu. Oktav eskiDARLıĞıN HAKIKATI denberi taşıdığı imparator unvanile bütün askerî kuvvetlerin kumandasını elinde tutuyordu. Ayni zamanda Senato prensi idi; yani ismi Senatörler listesinin başında idi. Bu sebeple ilk reyini bildiren o idi. Onun salâhiyeti, kolaylıkla diğerlerini kendi noktai nazarına sürüklerdi. Dinî sıfat ta almıştı. Senato, kendisine Ogust (Res. 130,İSİ) unvanını da verdi. Bu unvan o zamana kadar yalnız mabutlara verildi; ulvî, namdar demektir. Bu isim,onun Oktav ismini unutturdu. Bir nevi kutsiyet iktisap etti. Bütün bu tevcihler, Ogüstün eline hakikî olarak mutlak bir idareyi veriyordu. İIMTİ/AM Efkârı umumiye Ogüstle beraberdi. Ogüst, IDAREDE INTIZAM eyiliğini isterdi; bunu hissettirebilmişti. Hernevakit iktidardan çekilmek istese. Senato, rica ile kendisine iktidarı muhafaza ettiriyordu. 44 sene devam eden Ogüst devri, dahilî harplerin bıraktığı intizamsızlıkların ve fenalıkların giderilmesile geçti. Ogüst, idareyi, maliyeyi ıslah etti. Heryerde asayişi temin etti. Orduyu yeniden tesis ve tanzim etti. Her türlü suiistimallere nihayet verdi. Vilâyetlerden gelen şikâyetlerle bizzat meşgul olur ve derakap cevabını verirdi. Bu umumî asayiş, ticareti inkişaf ettirdi. Servet arttı. Birçok nafıa işleri yapıldı. Yollar açtı. Kanallar açtı, bataklıklar' kuruttu. Bir harp siya.ili..