Tarih I — sayfa 307

i! 'i ESKİ İTALYA VE ETRÜSKLER 307 KATİLİNANIN Katilina dahilî harplerde açgözlülüğü ve KOMPLOSU zulmile kendini tanıtmışü. Sillanın diktatör lüğü zamanında muhalifleri imha etmişti. Çok fena şöhreti vardı. Buna rağmen kendini Afrika valiliğine tayin ettirmeğe muvaffak olmuştu. îhtilâsla ittiham edilerek Romaya getirilmiş ise de orada beraet kazanmıştır. Katilina, faaliyetine, cesaretine, meharetine rağmen konsül'olamadı. İhtimal Sezar ve Krasüsün teşvikile, bir darbei hükümete teşebbüs etti (M. E. 66). Muvaffak olamadı. Çiçero ile çok uğraştı. Fakat daima mağlûp oldu. Nihayet kanunî yoldan iktidarı elde etmeye muvaffak olamayacağını anlayınca bir komplo tertip edip isyan etmeğe karar verdi. Romada ve İtalyanın diğer yerlerinde o zaman eksik olmıyan ihtilâlcileri etrafına topladı. Fakat hempalarının nasihatine rağmen esirlerin ve gladiyatörlerin yardımını istemekte tereddüt etti. Katilinanın ihtilâl plânından bilinen şunlardır: Romada muhtelif mahaller yakılacak. Rüesa katledilecek. Hasıl olacak karışıklıktan istifade olunarak şehre hâkim olunacak. Bunun için herkesin vazifesi dikkatle tayin olunmuştu. Şehrin haricinde bir ordu, ondan soraki harekâtı takip etmek üzere hazır bulunacaktı ve bütün memlekette birtakım adamlar vasıtasile ahali ayaklandınlacaktı. KOMPLONUN hükümet ve bizzat Çiçero hiç olBASTIRILMASI mazsa kısmen bu plândan haberdar idiler. Lâkin elde maddî vesikalar yoktu. Senato endişeye düştü. Konsüllere fevkalâde salâhiyetler verdi. Bununla beraber Çiçero Katilinayı birdenbire tevkif etmedi. İhtimal vaktinden evel onu kendi aleyhinde bir mazlûm mevkiine koymaktan korkuyordu. Ona Senato ortasında maskesini attırmayı tercih etti. Bu suretle onu kaçmaya mecbur etmek ve cinayetini itiraf ettirmek istiyordu. Filhakika bir celsede Katilinanın caniyane plânlarını şiddetle yüzüne vurdu ve onun Romadan çıkmasını talep etti. Katilina ayni günde Romadan hareket etti ve hempalarının Etrüryada bulunan ordusuna iltihak etti. O ay zarfında Çiçeronun eline kat'î vesikalar düştü. Senato, derhal bellibaşlı müttehimlerin tevkif v e idamına karar verdi. Bunları tevkif ettiler ve boğdular. Katilinaya gelince, o Etrüryada üzerine gelen hükümet kuvvetlerile ümitsizce mücadele etti ve nihayet muharebede intihar etti.