Tarih I — sayfa 278

278 TARIH miyet ve kudreti elinde tutan halk idi. Bu halkın arasında eski Konsüller, kumandanlar ve büyük aile reisleri ve halkın ileri gelenlerinden mürekkep bir zümre Senatoyu teşkil ederdi. Bunlar evelce kırallar tarafından intihap edilirdi. Bu salâhiyet, konsüllere geçti. Senatonun filî bir salâhiyeti yok gibi idi. Fakat Senato hakikatte bütün Roma tarihinde büyük bir nüfuz sahibi olmuştu. Senato diğer halk içtimalarının kararlarını da tasdik ederdi. Yalnız M. E. 287 den itibaren tribünlerin kararı bundan istisna edildi. Diktatör ve konsülleri Senato intihap ederdi. Umumî selâmet ve menfaat için her türlü kararları vermek salâhiyetine malikti. Ecnebilere karşı milleti temsil ederdi; harp ve sulh kararını halk ile istişare ederek verirdi. Senatoya konsül veya pretor riyaset ederdi. Forum meydanına nazır "Küria Dostilia,, da tahtadan sıraları olan bir salonda içtima olurdu. îçtima alenî idi. Riyaset eden içtima sebebini izah ederdi. Herkes ayrı ayrı oturduğu yerde rey verirdi. Senatodan başka halk içtimaları vardı. Bunlara Çennyo denirdi. Burada nutuklar söylenir, umumî meseleler münakaşa edilir, efkârı umumiye hazırlanırdı. Bunlar Forum meydanında toplanırdı. Roma tarihinde bu meydanın halk içtimaları itibarile büyük bir siyasî ehemmiyeti olmuştur. Esas itibarile şark allahlarile Roma allahlan arasında büyük bir münasebet vardır. Romalıların itikadı Yunanlılarınki gibi şairane ve hayalî değildi. Romada her allahm muayyen salâhiyet ve işleri vardı. Her Romalı, allahlardan amelî vazifeler beklerdi. ''Diespater„ Romalıyı meydana getirir. "Educa,, yemesini öğretir, "Potina,, içmesini, "İterduca,, yürümesini, "Vervactor,, çifçiliği öğretirdi. Her şehrin ve her mahallenin ve hatta ailenin kendisine mahsus allahları da vardı. Yavaş yavaş bu hususî allahlar, umumî site allahlarma tebeddül etti. "Jüpiter„ sema, yağmur ve zaman Allahı oldu. Ayni zamanda hayat ve ölüm allahı idi, "ifars,, harp Allahı "Satürn,, hasat ve ziraat Allahı. Eski Romada bu allahlarm insan şeklinde timsalleri yoktu. Mars uzun müddet bir kılıç ile temsil edilirdi. İbadetler ve allahlara yapılan kurbanlar rahipler tarafından idare ediirdi. Bunlar Patricilerden mürekkepti. Kıral en büyük rahipti. Yanında beş rahip bulunurdu. En büyüklerine Pontifeks Maksimus denirdi.