Tarih I — sayfa 148

148 TARiH lıcaları Tevmitan, mısır ve asur kitabelerinden, yunan ve roma muharrirlerinden alınmıştır. Fenike şehirleri bazan kırallar, bazan da ahali tarafından intihap olunan reisler (Süffetler) tarafından idare ediliyordu. Tevratta Davut ve Süleymanla ittifak etmiş olan bir Sur Kiralı tran ( Hiram) dan bahsedilmektedir. Surda ve diğer Fenike şehirlerinde zengin ailelerin teşkil ettiği aristokratlar ile gemici, asker, amele ve san'at erbabı gibi servetsiz, serbest kimselerden terekküp eden ahali sınıfları vardı; bunlar arasında kanlı mücadeleler olmuştur. Bazı haris kimseler iktidar mevkiine geçmek için ahali sınıflarına istinat ettiler. Bunun neticesinde ihtilâller çıktı. Ve bu ihtilâller mağlûp fırkanın hicretini mucip oldu. Bu suretle M. E. IX uncu asrın nihayetinde aristokrat sınıfına mensup Surlular şehirlerini terkettiler ve Şimalî Afrikaya giderek Kartaca şehrini tesis ettiler. Yalnız kendi ticarî menfaatlerini düşünen fenikej şehirleri umumiyetle komşularının kavgalarına iştirakten çekinmişlerdir. Ekserisi istiklâlleri için mücadele etmektense haraç vermeyi tercih ettiler. Sur şehrinin Asurlulara karşı isyan etmesi yegâne bir hâdise idi ve Surun tahrip edilmesile neticelendi. Fenikelilerin hakikî tarihi, ticaretlerinin ve müstemlekelerinin tarihidir. Bu da üç devreye ayrılır: Sayda Devri, Sur Devri, Kartaca Devri. SAYDA DEVRİ ^ısır himayesi zamanında (M. E. 1500—1200) ilk defa Sayda refah ve ikbalin yüksek bir derecesine vâsıl oldu. Fir'avunlar, Sayda tacirlerinin Deltanın muhtelif şehirlerinde, hususî mahallerde, antrepolar tesis etmelerine müsaade eylemişlerdi. Bunların en mühimmi bizzat Menfisie idi. Saydalılar, gemicilik yapıyor ve bilhassa Akdenizin şark havzasında işliyorlardı. Kibrisin karşısında bulunduklarından zengin bakır madenlerine malik olan bu adayı zaptettiler ve orada şehirler tesis eylediler. Kıbrıstan Küçükasya sahillerine gittiler ve mamur ticaretgâhlar kurdular. Sora sıra Ege Denizi adalarına geldi; bu adaların bazılarından mermer, kükürt, şap ve altın çıkarıyorlardı. Lîmni ve Taşoz madenlerini işlettiler. Boğazları da geçerek Karadenize girdiler: Kafkasya gibi uzak memleketlere giderek