Tarih I — sayfa 128

128 TARIH çevrilmiş bir yanmadadır. Bu kıt'ada dikkati celbeden, biribirine zıt iki nokta vardır. Garp kıyılarına yakın kısmalarda körfez ve burunlar son derece girintili ve çıkıntılıdır. İklimi lâtif, ışığı parlaktır. Bundan sora, yarımadanın üçte ikisi geniş ve dalgalı bir sahadır. Yaylanın orta yüksekliği 1000 metre kadardır. Kıyılardan uzaklaştıkça iklim sert ve soğuk olur. Rüzgâr keskin, kışlar uzun ve çetin, yazlar ise kısa ve sıcak olur. Manzaralar değişiktir. Yaylâda tepecikler ve küçük sıra dağlar çoktur. Akmüsız tuzlu göller ve geniş stepler de vardır. Karadeniz ve Akdeniz kıyıları Ege Denizi kıyıları gibi girintili çıkıntılı değildir. Yeşihrmak ve bunun kolu olan Kelkit çayı ve Kızılırmak (Marasanticas) ve Sakarya Karadenize dökülür. Cenupta, Toros dağları yükselir. Garpta, hemen biribirine muvazi nehirler vardır. Bergamadan geçen Bakır çayı (Kayik), Sart civarından geçen ve îzmir şimalinde denize dökülen Gediz çayı, killi teressübatı ile Efes koyunu dolduran Küçük Menderes ve Milet körfezini tamamile kumla dolduran Menderes ırmakları zengin, mümbit, ziraate elverişli ve müreffeh şehirlerin kurulmasına uygun geniş ve uzun vadiler vücuda getirmişlerdir. Cenuba akan Seyhan, Ceyhan, Fırat, Dicle ırmakları da mühimdir. Küçükasyanm başka başka iki büyük vasıf gösteren bünyesi tarihin mühim safhalarına hâkim olmuştur. Mezopotamyaya ve ayni zamanda Ege Denizi kıyılarına hâkim olan, Anadolu yaylâsı daima şarkın eski medeniyetlerini akdeniz medeniyetine bağhyan büyük yol olmuştur. Bu sebeple mümbit sahilleri çorak topraklara bağhyan maddî bağlar, kıyıların ve vadilerin zengin ahalisini de yaylânın çetin halkına tâbi kılmıştır. ;ltl :i!! 2. AHALI VE LISAN Küçükasya ahalisi, Hitit ve emsali isimlerle tanıttırılmış Hata Türkleridir. Bunlar tarihtenevel Ortaasya yaylâsmdan garba vukubulan muhaceretlerde buraya gelmişlerdir. Sümerlerle ve Elamlarla akrabadırlar. Nitekim Ege Denizinin ve bunun garbmdaki kıt'anm ve Trakyanın dahi ilk i sakinleri ayni menşe ve ırktandırlar. Anadolu halkı birtakım muhtar veya müstakil etilikler.