Tarih I — sayfa 65

ANAYURTTA EN ESKİ DEVLETLER 65 Bu büyük Türk Devleti, muhtelif türk DEVLETİN MAHİYETİ hanlıklarının, sitelerinin ve kabilelerinin bir reisin idaresi altında birleşmesinden vücuda gelmiş bir imparatorluktu. Mühim işlerde, bilhassa harp ve sulh işlerinde devlet reisinin emri kat'î olmakla beraber, imparatorluğu teşkil eden unsurlar dahilî işlerinde serbest idiler. Devlet reisleri Tanrıkut unvanını taşırdı; "Tanrıkut,, gök kudreti demektir [1]. Bu müttehidenin en meşhur reisi Teoman METE namındaki imparatorun oğlu Mete dir (M. E. Tanrıkut Mete, şarkta Siyen-pileri türk yurtlarından Kingan dağları şarkına çekilmeğe mecbur etti; imparatorluk bayrağı altına girmek istemiyen Yueçileri de Kansudan garba doğru muhacerete icbar etti. Mete, İli nehri boylarındaki Vusun Kırallığmı da mağlûp ederek imparatorluğuna ilhak etti. Bundan başka Yarkent, Hotan, Kuça, Karaşar, Turfan ve Kâşgar gibi türk şehirleri de hun hakimiyetini tanıdılar. Metenin bu şanlı zaferleri neticesinde Kingan dağlarından İtil nehrine kadar uzanan geniş sahadaki bütün Türkler bir bayrak altında toplandılar. 26 kadar kırallık imparatorluğa iltihak eyledi. Hunlar, ilk zamanlardan itibaren Çini tehÇİN SEFERİ dide başlamışlardı. Bu akınlara karşı muhtelif çin imparatorları Çinin şimalî hududunun muhtelif noktalarında kaleler ve duvarlar yaparak müdafaaya çalıştılar. Meşhur Çin Şeddi bu duvarların birleşmesi ve tamamlanması ile vücuda geldi. Çinde Han sülâlesi devrinde Mete, Çine harp ilân etti. İmparatorun kumanda ettiği çin ordularını bir meydan muharebesinde mağlûp etti. Çin imparatorunu, iltica ettiği bir kalede muhasara eyledi. [1] Eski türkçede Tanrı, Tengri telâffuz olunurdu. Çinliler bu unvanı kendi lisanlarına göre tahrif ederek Tanyu şekline sokmuşlardır. Bu kelime fransızca tarihlerde ve bu lisandan tercüme edilen bazı türkçe tarihlerde Tanju şekline girmiştir. 5