Tarih I — sayfa 49

TÜRK TARİH VE MEDENİYETİNE UMUMİ BİR NAZAR 49 ESKİ TÜRKLERDE DİN Dm, içtimai bir müessesedir. Her içtimai DİN HAKKINDA .. ' ^ -u- j- j ı^ - , MÜTALEA müessese gibi dm de ait olduğu kavmin fikrî ve bedenî tekâmüllerile hemahenk olarak inkişaf etmiştir. Demek ki bir kavmin geçirdiği dinî safhaları araştırmak suretile o kavmin medeniyetteki kıdemini içtimaî tekâmülünün merhalelerini az çok takdir etmek imkânı vardır. Şu halde bir kavmin, haricî tesirden azade olarak, tabiî bir cereyanla geçirdiği dinî safhaların mütekâmil şekilleri nekadar eski ise, o kavmin medeniyeti, içtimaî tekâmülü de o nispette kadîm demektir. Yaşadıkları dinî devirler bu noktai nazardan ^^üSaf^ö?'* edildiği zaman Türklerin en iptidaî KIDEMİ şekillerden mütekâmil safhalara yükseldikleri ve eski milletlerin hepsinden kıdemli oldukları tebeyyün etmektedir. I. Totemcilik: Tarihî devirlere intikal edebilen millî efsaneler, dinî ayinlerde kırıntıları görülen bazı telâkkiler, Türklerin pek eski zamanlarda bir nevi totemcilik devri yaşamış olduklarını göstermektedir. Bu devirlerde türklerin içtimaî teşekkülleri de totemcilik ile ahenkdar olan klan esasına müstenit bulunuyordu. En eski türk efsanelerinde klan teşkilâtile totem dininin bariz izleri pek güzel seçilmektedir. Tukyularm kurttan inmiş oldukları hakkındaki efsane ile uygur ve oğuz efsanelerinde totem dininin pek eski devirlere ait hatıraları yaşamaktadır. Tukyu efsanesinde totem (ungun) kurt, uygur efsanesinde ise huşağacıdır [1]. Totem dinine merbut olan kavimler nazarında totem mübarek ve mukaddestir. Totem dininde totemi öldürmek, etini yemek memnudur. İçtimaî ilk teşekkül olan klan bir aile mahiyetinde idi. İçtimaî tekemmül neticesinde klan yerine boy kaim oldu. İçtimaî tekemmül ile hemahenk olan dinî telâkki de ayni suretle değişerek totemcilikte mevkiini animizme bıraktı. II. Animizm-, Animizm devri, fikrin, rüya ve ölüm gibi [1] Huş, akçaağaç nev'inden bir ağaçtır.