Tarih I — sayfa 47

TÜRK TARİH VE MEDENİYETİNE UMUMÎ BİR NAZAR 47 Türklerde mülkiyet münasebetile yapılan mukaveleler pek eskiden malûm idi. Türkler mukavele mefhumunu ifade için türlü kelimeler kullanırlardı. Mukavele, merasimle yapılan vicdanî bir taahhüt sayılırdı. Buna, Ant diyorlardı. Umumiyetle mukavelenin ismi htçgas idi. Hükümdarlar arasındaki muahedeye Baçıg deniliyordu. DEVLET TEŞKİLÂTI hakimiyete Kut diyorlardı. Türk telâkkisinde devlet: gayesi asayiş ve adalet olan bir nafiz hakimiyete itaat eden müstakil ve müteşekkil bir camia demektir. El başında Han bulunur. Han eski Türklerin telâkkisinde bir hükümdar olmaktan ziyade bir yüksek memurdur. Han, eli türelere uygun bir surette idare etmekle mükelleftir. Türe, sarih veyahut zımnî surette, millet tarafından kabul olunmuş hayat kaidelerinden ibarettir. Türeler üç yolla vücuda gelmiş kaidelerdir : a) Örf şeklinde tedricen teessüs etmiş kaideler, b) Hanların millet tarafından kabul olunmuş buyrukları, c) Halk içtimalarında ittihaz olunmuş kararlar. Eski Türkler halka büdün diyorlar. Türkelinde halkın devlet idaresinde rolü vardır. Her devirde türk camialarında muhtelif mahiyette halk içtimaları yapıldığını görüyoruz. Mühim meseleler bu büdün içtimalarında hallolunurdu. Silâh taşımağa muktedir olan herkes umumî halk içtimalarına iştirak etmek hakkını haizdi. Bu halk içtimalarına Kurultay ismi verilirdi. Handan başka devlet idaresinde ona yardım eden memurlar da vardır. Bunlar beylerdir. Beyler türlü sınıflara bölünmüştü. CEZA USULLERİ Türk devletleri kuvvetli bir dissipline müs- tenit devletler idi. Bu inzibat makul ceza kanunları sayesinde temin olunurdu. Hunlar devrinde cürümler: ağır cürümler, hafif cürümler diye ikiye ayrılmıştı. Ağır suçların cezası idam idi. Hunlarda muhakeme usulü gayet seri idi. Hiçbir maznun on günden fazla mevkuf kalmazdı. Onun için hun hapishanelerinde mahpus az bulunurdu. Şarkî hun devrinde ceza hakkı devlete münhasır bir hakkolmuştu. Türklerde çoktanberi hususî intikam usulü zail olmuştu. Cürümlerin bu şekilde ikiye ayrılmasını Tukyu denilen Türkler devrinde de görüyoruz. Bu devirde ağır cürümler