Tarih I — sayfa 34

34 TARIH gibi en kuvvetli olan ve idare başında bulunan kabile veya aile ismile anılırdı. Yurtlarından ayrılan Türklerin gittikleri' sahalarda yerlilerle karışmasından muhit, iklim şartlarına ve tesalüp nispetlerine göre yeni, yeni kabileler ve bu kabilelerin siyasî, içtimaî amiller altında kaynaşmasından yeni kavimler doğmuştur. Ortaasyada âlimlerin mevcudiyetini söyleGÖÇLERD^^E^L dikleri büyük içdenizin ve ona akan ırmak^TÜRKYURDU etrafında kurulmuş medeniyetin, yeryüzünün diğer parçalarına asırlar ve asırlarca nasıl taşınmış ve yayılmış olduğunu söyledik. Bütün bu müddet zarfında Ana Türkyurdunda neler olup bitti ? İklim değişikliğinin getirdiği kuraklık ve onun zarurî kıldığı bütün bu göçler şüphesiz ana medeniyetin zararına oldu. Sarı Irmak, îndüs, Ganj, Fırat, Dicle, Kızılırmak, Büyük ve Küçük Mendiresler, Nil ve saire gibi en feyizli sular kıyılarına ve Akdeniz havzaları gibi cennetten ayrılmış sanılacak kadar güzel kara parçalarına intikal eden bu medeniyet, seçerek yerleştiği bu sahalarda, tabiî tekâmülünü takip ederek yükselirken bütün hu ayrılışların sarsıntılarından Ortaasyanın müteessir olmaması elbette mümkün değildi. İnsan kabiliyetinin medeniyet dediğimiz hasılasını yaratan ilim ve san'at daha ziyade zengin vadileri, muhit ile temas ve muvasala kolaylıklarına mazhar sahaları sever. Yeni doğan zengin bir medeniyet merkezi, meselâ Ortaasyada olduğu gibi iklimî; veya diğer birçok sahalarda görüldüğü üzere bir payitahtın yakılması, bir devletin yıkılması gibi siyasî; yeni bir dinin müsamahasızlığı gibi içtimaî saiklerin tazyikile yerini değiştirebilir. Akdeniz medeniyeti devrinde havzanın muhtelif sahalarında yetişen âlimlerin, san'atkârlarm, filozofların, şairlerin her köşeden kâh Sart, kâh Atina, kâh İskenderiye şehirlerine toplanarak muhitin kendilerini çeken müsait şeraiti içinde, karargâh edindikleri yeni merkezin medenî tealisine müessir oldukları malûmdur. Türk tarihinin yakın devrelerinde bunu teyit edecek misaller pek çoktur. Kubilây yeni kurduğu Hanbalık (bugünkü Pekin) şehrinin süratle medenî inkişafa ermesi, Çinde en mümtaz bir ilim ve fikir merkezi haline gelebilmesi için bütün uygur âlimlerini, mü