Tarih II — sayfa 286

oğlu Nesimi, Ahmedi büyük şöhret kazanmışlardır. Yunus Emre de halk şiirlerinden farksız ilâhilerile Anadolu halkının hatırasında asırlarca yaşamıştır. Bunlar ve daha bu gibi san'- atkârlar, muharrirler sayesinde türkçe XIV. asır sonunda Anadoluda yabancı dillerin hakimliğine nihayet vermiştir. GÜZEL SAN'ATLER Anadolu Türk Devletleri, hâkim oldukları büyük merkezlerde camiler, medreseler, türbeler, hanlar, hamamlar, kaleler yaptırarak memleketi muazzam san'at abidelerile süslediler. Konya, Kayseri, Sivas, Divriği, Niğde, Erzurum gibi büyük merkezlerde ve sair küçük Anadolu şehirlerinde muhtelif Anadolu Türk Devletlerine mensup hükümdarlar ve rical tarafından yaptırılan bu abideler, asırların tahribatına rağmen hâlâ haşmetle göze çarpar (Res. 78 - 86). Anadolu türk san'atinin XII. asırda başlayan bu inkişafı XIII. asırda Anadolunun siyasî ve medenî terakkisile mütenasip olarak en yüksek san'at eserlerini meydana getirdi. Bu inkişaf İlhanlıların hakimiyeti zamanında devam ettiği gibi, XIV. asırda Anadolu beyliklerinden bazıları da muazzam abideler vücuda getirdiler; ve selçuk devri türk san'atini devam ettirdiler: Selçuk Saltanatının varisleri arasında en kuvvetlisi olan Karamanoğulları, sora Aydınoğulları, Menteşeoğulları muazzam mimarî abideleri bırakmışlardır. Bütün bu Anadolu türk abideleri, Ortaasyada, Horasanda, İranda, Mezopotamyada mevcut türk mimarî eserlerindeki umumî vasıfları gösterir; tezyinî motifler arasında hendesî ve nebatî şekillerden başka canlı şekiller (hayvan ve insan şekilleri) de mevcuttur (Res. 87,88,94). Anadolu Selçukları zamanında, islâm taassubunun menetmiş olmasına rağmen, böyle canlı şekillere, hatta kabartma ve oyma olarak insan resimlerine ve ayrıca bazı heykellere tesadüf olunması, Anadolu Türklerinin taassup hislerinden ve dar düşüncelerden nekadar uzak olduğunu gösterir. Bu devirlere ait birçok mezartaşları, lâhitler, tahta oymaları, (Res. 89-91) demir ve bakır işleri, çiniler, halılar, kumaşlar, işlemeler (Res. 92,93,95), Anadolu Türklerinde bediî hissin, san'at duygusunun nekadar yüksek olduğunu anlatmaktadır. Anadolu Türkleri, hayatın en basit ihtiyaçlarını temin edecek basit eşyayı bile yüksek bir san'at eseri haline getirecek kadar yüksek bir medeniyete sahiptiler. Her halde, Ortazaman Anadolu san'ati, türk san'ati tarihinin çok parlak devirlerinden birini teşkil etmektedir.