Tarih II — sayfa 233

KARAHATA DEVLETİ budist Uygurların İdikutu daha 1209 da Moğolları metbu olarak tanıdığı gibi, müslüman Kartuklar m hükümdarı Aslan Han da 1211 de moğol hakimiyetini kabul ettiğinden Küçlüğün şarktaki nüfuz dairesi de küçülmüştü. Kâşgar havalisinde büyük bir ekseriyet teşkil eden müslüman Türklere karşı çok şiddetli davrandığı cihetle onların nefretini kazanan ve eski düşmanı olan Moğollara karşı da açıktan açığa husumet gösteren Küçlük 1218 de Moğollar tarafından mağlûp ve katledildi. Karahata Devletinin son devresi de bu suretle kapanmış oldu. Çinde uzun müddet kalmış olan KarahataKARAHATA DEV- l a r r e s m î h s a n olarak çinceyi kabul eylemişL E T I N I N D A H İ L İ , , , T i •+ w ı TEŞKİLÂTI lerdı. Onların devlet teşkilatına ait birçok kelimeler, memuriyet unvanları çinceden alınmıştı. Yalnız hükümdarlara verilen Gürhan unvanı türkçe idi. Bunların orduları doğrudan doğruya hükümdarın emri altında bulunuyordu; kumandanların emri altında 100 kişiden fazla kuvvet bulundurulmuyordu. Zaptedilen memleketlerde muayyen bir vergi vermek şartile mahallî sülâleler yerlerinde bırakılıyordu. Çinde olduğu gibi Karahata Devletinde de vergi ev başına idi. Her ev, senede bir dinar vermekle mükellefti. Bu ev başına vergi usulü Ortaasyada son zamanlara kadar devam etmiştir. Karahatalar müslüman olmadıkları cihetle hâkim oldukları sahalarda bütün dinler serbest surette inkişaf etti|: bunların devrinde Kâşgarda bir hıristiyan piskoposu mevcuttu!; ve Çu ırmağı civarında da hıristiyanlar yaşıyordu. Maamafih müslüman Türkler Şarkî Türkelinde en büyük ekseriyeti teşkil ettikleri gibi, medenî seviyeleri itibarile de sair dinlere mensup olanlardan daha yüksektiler. Bunun neticesi olarak islâm medeniyetinin ve dininin XIII. asırda Karahatalar ülkesinde de sair dinlere ve medeniyetlere galebe ettiğini görüyoruz. Bazı Avrupa tarihçileri Moğollar üzerinde Karahatalarm büyük bir medenî tesir icra ettiklerini iddia etmişlerse de doğru değildir; Moğollar üzerinde en büyük medenî tesir yapanlar budist Uygurlarla sair müslüman Türklerdir.