Tarih II — sayfa 192

192 TARİH Karahanlılar Davrinde yalnız Maveraünnehirde değil, Kâşgar ve Balasagun taraflarmDEVRINDE ME- , , . . . ... , . , A . . . . DENİYET buyuk bir medeni inkişaf göze çarpar. Buralarda Karahanlılar tarafından vücuda getirilen medreselerden, islâm ilimlerinden mütebahhir birçok büyük âlimler yetişmiştir. Buhara ve Semerkant ise o devrin en maruf medenî merkezlerinden sayılıyordu. Bütün bu sahalarda Karahanlılar tarafından yaptırılmış türbeler, camiler, saraylar, yollar, köprüler, kârvansaraylardan bir kısmının harabeleri hâlâ mevcuttur. Semerkanttaki Karahanlı hükümdarları acem edebiyatının inkişafına da büyük hizmetlerde bulunmuşlardır. Eski türk an'anelerinin daha kuvvetle hâkim D^RİNDE^rÜRK o l d u & u § a r k Karahanlılarında türkçe devlet LİSAN VE EDE- lisanı olarak kullanılıyordu. Resmî işlerde BİYATI v e halk arasında arap alfabesinden ziyade eski uygur alfabesi hâkimdi. İslâm ilimleri ve acem edebiyatı yüksek sınıflar arasında yayılmıştı. Fakat türkçe daima ehemmiyetini muhafaza ediyordu. Bu asırlarda, bu sahalarda birçok türkçe eserler yazıldığı muhakkaktır; fakat bu eserlerden yalnız bir tanesi zamanımıza kadar gelebilmiştir ki o da "Kutadgu Bilig,, yani "saadet veren bilgi,, adlı manzum büyükeserdir. Yusuf Has Hacip tarafından (1069-1070)te yazılarak "Tapgaç Buğra Karahan Ebu Ali Hasan,, a. takdim edilen bu eser, 6500 beyitten fazla büyük bir manzumedir. Temiz bir türkçe ile yazılmış olan bu eserde muhtelif meseleler hakkında çok kıj'metli felsefî ve içtimaî mülâhazalara tesadüf edilir. Bu devirde Kâşgardaki müslüman türk cemiyetinin medeniyet itibarile çok yükselmiş olduğunu bu eser de göstermektedir. B. MISIRDA TULUNLULAR DEVLET 1 Türkler, Abbasî Devletinde faaliyet ve zekâTULUNLULAR DEVLETİ ları sayesinde devletin en yüksek mevkilerine çıktıktan sora, merkezden uzak ve idaresi müşkül bazı vilâyetlerin idaresinde de muvaffakiyet gösterdiler. Bu valiler arasında bazıları da filî bir istiklâl kazanarak müstakil devletler kurdular. İşte Mısır ve Suriyede