Tarih II — sayfa 41

• . ... rî Malûmdur ki Roma Şark İmparatorluğu, Avrupada Balkan Yarımadasının büyük kısmına; Asyada Anadolu, Suriye ve Mezopotamyanm bir kısmına; Afrikada Mısır ve Kirenayike (Bingazi havalisi) malik idi. Payitaht olan İstanbulun, mevkii itibarile, siyasî, askerî ve ticarî çok ehemmiyeti vardı. Bizans imparatorlarına "Bazileus=Vasileüs„ derlerdi. Oturdukları saray Mukaddes saray ismini alırdı. İmparatoriçalara Vasilisa yahut Avgusta derlerdi. Kostantaniye şehri surlarla çevrilmişti. Şehirde abideler, kiliseler, Senato binası, mektepler, Hipodrom (Atmeydanı) yapılmıştı. Kadıköy ve Üsküdar eski iyon beldeleri idi. V. asır, Teodosun biribiri ardınca gelen haleflerinin saltanatlarile geçer. Arkadiyüs ve Teodos II. iktidarsız adamlardı. Birincisi idareyi karısına, ikincisi kızkardeşine bıraktı. Teodosun yakın haleflerinden sora askerler iktidarı ellerine aldılar. Büyük Leon bir milis ordusu kumandanı sıfatile hüküm sürdü. Onun haleflerinden Zenon ve Jüsten I. de evvelâ muhafız ordusu kumandanlığı yapmışlardı. Senato ve halk askerlerin idaresini tercih ediyorlardı- Çünkü bu asırlarda şarktan ve garptan gelen türk taarruzları İmparatorluğu tehlikeli vaziyet içinde bırakmıştı. Bu akınların Attilâya kadar olanlarını gördük. Bundan soraki taarruzları da sırası geldikçe söyliyeceğiz. Bizans, kendini korumak için, mütemadiyen etrafındaki surları ziyadeleştirdi ve kuvvetlendirdi. Haliç bir zincirle kapandı. Fakat bununla da emniyet hasıl olmuyordu. Bir taraftan da bizans misyonerleri muhacimleri hıristiyan yaparak kazanmıya çalışıyorlardı. DİN asırda Mısırda doğan Ariyüs namında İHTİLÂFLARI kir İskenderiye Piskoposu İsanm ülûhiyetini inkâr ediyordu. Bu adam Ariyanizm diye bir mezhep icat etti. İznik te ilk defa bir ruhanî meclis toplandı. Ariyanizmi aforoz etti. V. asırda İstanbul Patriği Nestoriyüs İsada, biri ilâhî, diğeri insanî olmak üzere iki şahsiyet iddia etti ve "Allahın Anası,, unvanı verilen Meryemin İsanm, insanî vücudunun validesi olduğunu ortaya attı. Efeste toplanan ruhanî meclis Nestoriyüsü mahkûm etti. Taraftarları İrana kaçtılar. O zaman meydana çıkıp hâlâ mevcut olan Nestorî (veya Nesturi) ler bunlardandır.