Tarih I — sayfa tarama 57v

58 TARİH Üçüncü sülâlenin son hükümdarı halef bıDEVRİ (TİSİN SÜ- İMPARATORLUK rakmadan ölünce, birçok beyler arasında LÂLESİ) M. E. hükümdarlık davası baş gösterdi. Bunların 249 - 201 içinden Çenk az zaman içinde ötekilere hâkim olarak yeni bir sülâle kurdu (Tisin sülâlesi)[\\. ilk saltanat yıllarından itibaren derebeylik sistemine karşı açılan mücadele tam bir muvaffakiyetle hitam buldu (M. E. 221). Çin ilk defa olarak siyasî vahdeti haiz bir İmparatorluk şeklini aldı. Tisin ailesi binlerce yıldanberi Kansu mmtakası beyliğinde bulunan türk kabileleri mensuplarmdandı. Çeng'in en bariz vasfı inkılâpçılık idi. Hurafeler ve hurafecilerle çarpıştı. Çeng'in en büyük eserlerinden biri yazı ve harf inkılâbı idi. Bu değişiklikler mücadelesiz olmadı. Muhafazakâr ve an'aneci ülema partisi genç inkılâpçının aleyhine döndü. Çenk mukaddes kitaplar ahkâmım irticaî muhalefetlerine alet ederek vaziyet alanlardan 460 mı ateşe attırdı. Yeniliklere karşı silâh ve bayrak gibi kullanılan bütün kitapların İmparatorluğun her köşesinde son yapraklarına kadar toplatılarak yakılması için emir verdi. 3000 kilometreden fazla uzunluğu olan meşhur Çin Şeddinin (Res. 13) asıl banisi Çenk'tir. Çenk öldü (M. E. 211) ; sülâlesi de birkaç yıl içinde yıkıldı. Bir taraftan Çinin şimalinde bulunan Hun İmparatorluğu orduları Büyük Şeddi aşarak Şensi ve Şansi vilâyetlerini sıkışürdı. Diğer taraftan da dahilde şiddetli bir isyan ateşi İmparatorluğun hemen her köşesinde birden parladı. (M. E. 209). HAN SÜLÂLESİ derebeylerden biri Han sülâlesini (M.E.202-M.S.220) . Çın hükümetinin ötedenberi başlıca korkusu Hun İmparatorluğundan idi. Hunlar, bayrakları altına girmek istemiyen Şensi, Şansi ve Kansu vilâyetleri havalisinde sakin Yueşi Türklerini garba çekilmeğe icbar ettiler. Çin çok şiddetli tazyiklerle hırpalandı. MİLÂDIN ÜÇÜNCÜ Milâdın üçüncü asrından sora, Çin, muhtelif ASRINDAN 14 ÜN- türk devletlerinin ve Cengiz oğullarının CÜ ASRINA KA- ıct^resı altında kaldı. ( Bunları ikinci kitapDAR ÇİN taki mahsus fasıllarında göstereceğiz). XIV üncü asırda yerli bir reis sülâle kurdu (Ming sülâlesi)-. Cengiz oğulları saltanatına nihayet verdi. [1] Asıl "Tsin,, şeklinde yazılan bu ismin telâffuzunu kolaylaştırmak için kitabımızda "Tisin,, şekli tercih edilmiştir.