Tarih I — sayfa 185

EGE HAVZASI 185 Başlıca kara parçaları şunlardır: Anadolu garp mıntakaları, Trakya ve Makedonya cenup sahilleri ve Yunan Yarımadasının şark sahilleri. Girit adası havzanın cenubunu kapar. basque iau ( n a ) = maître, seigeur ; Grec ııye (ncov) = prince, siengeur et lÎYso^ıaı = Commander, gouverner. En Mongol iige (uieke) singfie grand, ainsi que l'atteste Ebül-ghazi ( Şecerei türkî, pa. 4 3 ) . Ce vocable serait-il une forme mitigee de agha ou aga ( voyez ce mot) „ Hermann Vamberinin alamanca; türk — tatar lisanlarının Etimolojisine ait kitabının 2 7 inci sahifesinde iy kelimesi vardır. Bu kelimenin yanında eg, ey, et, it, kelimeleri de vardır. Bunlar efendi, sahip demektir. Uygurca, ige, ite, iti, idi = efendi, sahip, Allah. Çağatayca, eğe, eye = efendi, sahip, Allah; eyelemek = zaptetmek; azerice, yeymek, eymek = sahip, hâkim olmak. Hüseyin Kâzım Beyin Türk Lügatinin 513 ve 514 üncü sahifelerinde iye, ike, ite kelimelerinin muhtelif türk lehçelerinde sahip, malik, Allah manalarına olduğu izah edilmiştir. Bu tetkikten sora, hükmetmekte tereddüt etmeyiz ki, mana itibarile ve tarih vak'alarma göre iyon ( İon ) kelimesi türkçe ( i y e ) den başka bir şey değildir; ve bu kelimenin ayni manada olan türkçe aka, eke, eti, ata kelimeleri ailesinden olduğuna şüphe yoktur. Buna nazaran Greklerin kendi cetleri zannettikleri İyonlar türk büyükleri Akalar, Ekeler, İyeler olmak lâzımgelir. Mahal ve memleket isimlerinden alâka uyandıran bazı kelimeleri de zikredelim. Yunan kıfası, şimalden cenuba gözden geçirilirse Tesalya cenubunda ve Peloponez kıt'ası şimalinde (Achaie = Akai ) ismini taşıyan memleketler; Aka ellerinden başka bir şey ifade etmezler. Dar bir boğazla kıt'adan ayrılan uzun adanın ismi ( Eubee ) öbe = türkçe çadır, ev manasına olan Orhon yazılarındaki Obadan başka bir şey olamaz. Garpta, dağların teşkil ettiği bir yüksekliğe verilmekte olan ( Acarnanie ) ismi türkçe yükseklik manasına olan akarı kelimesinin bozulmuş bir şeklinden başka bir şeye benzemiyor. Atina şehrinin bulunduğu denize fırlamış kara parçasının muhafaza etmekte olduğu (Atique) kelimesi türkçe atılmış manasına olan atıktan başka ne olabilir? Peloponez kıt'asınm dağ geçitlerini ihtiva eden mıntakanm taşıdığı ( Arkadie ) ismi dağların geçit veren yerleri manasına olan türkçe argıt kelimesinden bozulmuş değilse nedir ? Adalar Denizinin taşıdığı ( Egee ) kelimesi türkçe ege, eke, aka kelimelerile ayni manayı ifade etmiyor mu ? Bu kısa tahlilimiz, lisan âlimlerinin dikkatini celbe ve bilhassa türk lisancılarımızm ciddî tetkik ve iştigallerine değer bir mesele karşısında bulunulduğunu gösterir ümidindeyiz. Ege tarihinde verilmiş olan malûmattan bazıları grek tarihi notlarında da bilmünasebe tekrar edilmek lâzımgelmiştir.