Tarih I — sayfa 183

Sasanî hükümdarlarından adaleti ve ilmi himayesi ile meşhur olan Nuşirevan ve Araplara mağlûbiyeti neticesinde sülâlenin mahvı kendi zamanında vukubulan Yezdicert isimleri çok zikrolunur. H. VII İNCİ ASIRDAN XIX UNCU ASRA KADAR İRAN IX uncu asrın başlangıcında halifelerin kuvvetten düşmesi İrana yeniden hayat verdi. Araplar biribirini müteakip iran vilâyetlerini kaybettiler. Tahiriler, Saffariler, Saman Oğulları, Âli Boye oğulları (Büveyh) Gazneliler muhtelif devletler teşkil ettiler. Bu hanedanların yerine en son Selçuk lular kaim oldu. Bundan sora Harizm Devleti teşekkül etti. Fakat, Cengiz \n zuhûru Harizm hükümetini uzun müddet sürdürmedi (1225). Bu hükümet te İrandan çekildi. Cengizin torunlarından Holûgû (1258) Bağdada girmiş ve hilâfete nihayet vermişti. 1335 ten 1381 e kadar İran yalnız bir karışıklık içinde görünür. 1389 da Timur İrana girer ve hükümeti ele alır. Bundan sora İran Devleti, -S^a/em lere intikal etmiştir. Safeviler bütün İrana . malik olmuşlardı. Fakat Osmanlılar garp vilâyetlerini kendilerinden almışlardı. Devleti en ziyade sağlamlaştıran Şah Abbas tır. Şah Abbasm vefatı İranı yeniden bir inhitata düşürdü. 1722 den sora Afganlı 1ar İranı istilâ ettiler. Osmanlılar da Azerbeycana girmişlerdi. Halbuki soradan Ruslar Hazar vilâyetlerinde Derbendi, Baküyu almışlardı. Muhtelif galipler İranı parçalamıştır. 1747 ye kadar devam eden Avşar Türklerinden Nadirşahm saltanatı bu cümleden sayılabilir. Zent kabilesinden Kerimhanın geçirdiği devre (1761— 1779) İran için yeni bir inkişaf ve varlık hayatı sayılabilir. Ondan sora dahilî muharebeler başgösterir, ve bu muharebeler 1794 te Kaçar Hanedanının müessisi Mehmet Ağahan m zuhûruna kadar devam eder. İkinci Kaçar Hükümdarı Fetih Alişah kadîm İranın garbında yeni bir devlet vücuda getirdi. Bu zat, Fransa İmparatoru Birinci Napeleon la tadafüî ve tecavüzî bir muahede aktetti. Fakat 1827 de Rusya ile yapılan muharebeler devleti yeniden kuvvetten düşürmüştü.